İzinsiz İçerik Kullanımı Hakkında Uyarı: Web sitemizde yer alan tüm yazılar ve içerikler, Dr. Burcu Büge’ye ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında koruma altındadır. Yazılarımızın tamamı telif hakkıyla korunmakta olup, herhangi bir şekilde çoğaltılması, dağıtılması, yayınlanması, kopyalanması veya üçüncü taraflarla paylaşılması için önceden yazılı izin alınması zorunludur. İzinsiz içerik kullanımı tespit edildiği takdirde, yasal yollara başvurulacak ve ilgili kişi ya da kurumlar hakkında hukuki işlemler başlatılacaktır. Bu kapsamda, içeriklerimizi kullanmak isteyen kişi veya kurumların, Dr. Burcu Büge’den yazılı izin talebinde bulunmaları gerekmektedir.
Tıbbi bir terim olan ani ölüm, belirgin semptomlarla ortaya çıkmayan ölümleri ifade eder (Sessa ve ark., 2021). Bu durum aniden veya kısa bir zaman dilimi içinde gerçekleşir (Scott ve ark., 2020); kişiye hazırlık yapma fırsatı vermez, önceden herhangi bir uyarı ya da beklenti olmadan meydana gelir (Kang ve ark., 2025); hem doğal hem de doğal olmayan nedenlerle ortaya çıkabilir (Brysiewicz, 2007). 2010-2020 yılları arasında Avrupa popülasyonuna ilişkin retrospektif bir nüfus analizine göre ani ölümler tüm ölümlerin yaklaşık %5’ini oluşturmaktadır (Zuin ve ark., 2026). Bir başka çalışmada, incelenen yetişkin ölümlerinin %15'e varan bölümünün ani ölüm olarak sınıflandırıldığı bildirilmiştir (Keen ve ark., 2021). Örneğin, Türkiye örnekleminde gerçekleştirilen araştırmalar, nedene ve gerçekleştiği ortama özgü istatistikler sunmaktadır. Türkiye'de ani, beklenmedik ve travmatik olmayan ölüm nedeniyle acil servise getirilen yetişkin hastaların demografik özelliklerini inceleyen bir çalışmada, ani ölümlerin en sık nedeninin kardiyovasküler hastalıklar (%56,7) olduğu, bunu solunum sistemi hastalıkları (%12,8) ve enfeksiyon hastalıklarının (%11,7) izlediği bildirilmiştir (Akdemir ve ark., 2025).
Bir yakının ani kaybı, daha uzun süren ve karmaşık yas süreçleriyle ilişkilidir (Kristensen ve ark., 2012). Psikolojik açıdan bakıldığında ani ölüm, bir kişinin nasıl öldüğünden ziyade, hazırlık ve uyarı süresinin olmamasıyla ilgilidir; bu durum yas deneyimini, travma riskini ve sosyal desteğe duyulan ihtiyacı şekillendirir. Çoğu birey zaman içerisinde, özellikle sosyal çevrelerinin desteğiyle, bir yakınının kaybına uyum sağlayabilmekte ve klinik düzeyde kalıcı bir işlev kaybı geliştirmeyebilmektedir (Stroebe ve ark., 2007). Ancak ani ölüm, zorlayıcı bir yas süreciyle sonuçlanabilir (Cook, 2002). Böyle bir kayıp, geride kalanların sevilen kişinin ölümünün gerçekliğini anlamasını zorlaştırabilir. Ayrıca ölümün ani oluşu, aile üyelerinin vedalaşmasına veya herhangi bir ritüel gerçekleştirmesine fırsat vermeyebilir.
Ani bir kayıptan sonra yas süreci ya tipik bir yol izleyebilir ya da daha yüksek riskli bir seyir gösterebilir. Daha güncel araştırmalar yasın doğrusal bir yapı izlemediğini ileri sürmektedir (Stroebe ve ark., 2017). Yasın ardışık aşamalardan oluştuğu teoriler akademik alanda oldukça etkili olmuştur. Tarihsel olarak bu yaklaşım Elisabeth Kübler-Ross’a dayanmaktadır; Kübler-Ross, ölmekte olan bireylerin geçirdiği beş yas evresini öne sürmüştür (Kübler-Ross, 1969). Yazar daha sonra bu modeli, ölmekte olan bireylerin aile üyelerine de genişletmiş ve benzer aşamaların onların deneyimlerinde de görüldüğünü belirtmiştir. Ancak bu teori, teorik açıklama eksikliği nedeniyle eleştirilmiştir (Archer, 1999), ampirik kanıt yetersizliği açısından sorgulanmıştır (Parkes, 2013) ve kavramsal olarak karışık ve yanlış yorumlayıcı bulunmuştur (Stroebe ve ark., 2017). Kübler-Ross’un (1969) çalışması empatik, etkili ve erişilebilir olmasına rağmen, yas süreçlerini yeterli biçimde temsil etmemektedir. Buna rağmen, kayıp sonrası bazı genel yas eğilimleri tanımlanabilir. Örneğin, çoğu bireyde kaybın hemen ardından akut yas görülür; bu dönemde kaybedilen kişiye yoğun özlem, duygusal acı, yaşam ilgisinde azalma ve sosyal-duygusal geri çekilme gözlenir (Bui, 2017). Bu akut dönem birkaç ay sürer ve ardından çoğu birey zamanla yaşamına uyum sağlar, sosyal ilgisi kademeli olarak geri döner (Shear ve ark., 2011). Daha sonra akut yas entegratif yasa dönüşür; bu aşama, bireyin kaybı yaşamının bir parçası olarak kabullenmeye başladığı, kayba ilişkin duyguları yaşamını sürdürmesini engellemeyecek biçimde bütünleştirebildiği, kalıcı ancak yaşamı baskılamayan bir sıkıntıyı ifade eder (Shear ve Mulhare, 2008). Bununla birlikte, bazı bireyler kayba uyum sağlamakta güçlük yaşayabilir ve yas süreci, uzun süre devam eden ve işlevselliği bozabilen bir tablo olan uzamış yas bozukluğuna dönüşebilir (Djelantik ve ark., 2020; Shear ve ark., 2013).
Beklenmedik bir kaybın çeşitli psikolojik etkileri bulunmaktadır. Yakınını ani biçimde kaybeden ve yas tutan bireylerde Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB; Keyes ve ark., 2014), artmış intihar riski (Hamdan ve ark., 2019) ve depresyon (Komischke-Konnerup ve ark., 2023) görülmektedir. Araştırmalar, beklenmedik bir kaybın TSSB (Kristensen ve ark., 2012; Van Ameringen ve ark., 2008) için tetikleyici bir travmatik olay olabileceğini göstermektedir. Genel olarak, DSM-IV temelli eski araştırmalarla karşılaştırıldığında, daha güncel çalışmalar yakınını ani biçimde kaybeden bireylerde TSSB semptomlarının her zaman görülmediğini ileri sürmektedir. Zisook ve arkadaşları (1998), eşini beklenmedik şekilde kaybeden bireylerin %9’unun TSSB kriterlerini karşıladığını ve eşini intihar ya da kaza gibi doğal olmayan nedenlerle kaybedenlerin %36’sında TSSB görüldüğünü bildirmiştir. Ancak Kaltman ve Bonanno (2003), TSSB semptomlarını yordayan faktörün ani ölüm değil, ölümün şiddetli olması olduğunu bulmuştur. Benzer şekilde Kloep ve arkadaşları (2014), şiddetin ani ölümden ziyade TSSB semptomlarıyla ilişkili olduğunu rapor etmiştir. Genel olarak, ani ve doğal olmayan ölümler (kaza, cinayet, intihar) daha yüksek TSSB belirti düzeyleriyle ilişkilidir (Boelen, 2023).
Daha önce belirtildiği gibi, ani ölüm sonrası yas, bireylerde intihar düşüncesi ve intihar riski ile yakından ilişkilidir. Danimarka ulusal kohort çalışmasına göre, yaslı bireylerde intihar, kendine zarar verme ve psikiyatrik hastalık riski, özellikle kaybın ilk yılında olmak üzere en az 10 yıl boyunca artmıştır (Guldin ve ark., 2017). Oranlar, cinayet, intihar veya kaza sonucu kayıplarda ve özellikle önceki psikiyatrik tanısı olan bireylerde daha yüksektir. Danimarka'da yapılan bir başka nüfus temelli çalışmada, özellikle intihar dışındaki nedenlerle yaşanan kayıpların ardından ilk 30 gün içinde kendine zarar verme ve intihar davranışı riskinin arttığı bulunmuştur (Pitman ve ark., 2023). Birleşik Krallık çapında yapılan kesitsel bir çalışmada, yakınını intihar nedeniyle kaybeden genç yetişkinlerde intihar girişimi riski, doğal nedenlerle kayıp yaşayanlara göre daha yüksek bulunmuştur (Pitman ve ark., 2016). Ancak Kõlves ve arkadaşları (2018), kayıptan altı ay sonra intihar nedeniyle yas tutan bireylerin depresyon veya intihar düşüncesi açısından diğer ani kayıp türlerinden farklı olmadığını göstermiştir. Bununla birlikte, intihar nedeniyle yas tutan bireylerde reddedilme, somatik tepkiler, damgalanma, sorumluluk ve utanç daha yüksek bulunmuştur. Genel olarak, ani kayıplar, özellikle intihar nedeniyle gerçekleşen kayıplar, intihar düşünceleri, girişimleri ve kendine zarar verme davranışlarıyla ilişkilidir.
Ani ve beklenmedik bir yakın kaybı, özellikle kaybın erken döneminde depresif belirtilerin artmasıyla ilişkili olabilir. Örneğin, çocuk ve ergenlerde depresyonun en yüksek görülme oranı, ebeveynin ani ölümünü takip eden ilk iki yıl içinde ortaya çıkmaktadır (Pham ve ark., 2018). Güney Koreli yetişkinlerde yapılan bir çalışmada, eşin ani kaybının daha yüksek depresyon düzeyleriyle ilişkili olduğu ve bu ilişkinin zaman içinde zayıfladığı bulunmuştur (Shin ve Park, 2025). Birleşik Krallık ve İrlanda genel popülasyon çalışmasında, depresyon riski en yüksek olan grubun, kayıptan kısa süre sonra olan ve yakınlarını ani ya da doğal olmayan nedenlerle kaybeden bireyler olduğu bulunmuştur (Redican ve ark., 2024). Eş tanı ve semptomlar açısından, afet sonrası yas yaşayan bireylerde depresyon, uzamış yas ve TSSB semptomlarıyla birlikte görülmektedir (Lenferink ve ark., 2018). Ayrıca, eşini kaybeden bireylerde yalnızlık, üzüntü, depresif belirtiler ve düşük mutluluk düzeyi gözlenmektedir; yas ile yalnızlık arasında, ayrıca yalnızlık ile depresif belirtiler arasında ilişki olduğu öne sürülmektedir (Fried ve ark., 2015). Genel olarak, bir yakının ani kaybı daha yüksek depresif belirti riskiyle ilişkilidir.
Ani yas süreci son derece acı vericidir. Yas tutmanın ya da bir yakınını kaybetmenin doğru bir yolu yoktur. Bununla birlikte akademik literatür, yaslı bireylerde daha iyi veya daha kötü sonuçlarla ilişkili bazı baş etme örüntülerini vurgulamaktadır Scott ve arkadaşlarının (2020) sistematik derlemesi, ani veya şiddetli kayıp sonrasında aile, arkadaşlar ve yakın çevreden sağlanan sosyal desteğin daha iyi psikolojik iyi oluşla ilişkili olabileceğini göstermektedir. Bunun iki temel modeli vardır. Bunun iki temel modeli vardır. Tamponlama modeli, sosyal desteğin stresli yaşam olaylarının olumsuz etkilerine karşı koruyucu bir işlev gördüğünü ve iyilik hali ile stres arasındaki ilişkiyi düzenlediğini ileri sürer (Cohen ve Wills, 1985). Ana etki modeli ise sosyal desteğin genel olarak bireyin iyilik hali üzerinde doğrudan olumlu etkisi olduğunu savunur (Cohen ve ark., 2000). Birçok çalışma ana etki modelini desteklemektedir (Paterson ve ark., 2014; Zhou ve ark., 2010); bazıları ise sürekli sosyal desteğin depresyon ve TSSB düzeylerini azalttığını özellikle belirtmektedir (Peirce ve ark., 2000; Vranceanu ve ark., 2007). Ayrıca Scott ve arkadaşları (2020), intihar nedeniyle kayıp yaşayan bireylerde sosyal desteğin iyi oluşla pozitif ilişkili olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte araştırmacılar, resmi/profesyonel sosyal destek hizmetlerinin (danışmanlık, destek grupları vb.) ani, şiddetli veya diğer tür kayıplar yaşayan bireylerde tutarlı biçimde etkili olduğundan emin değildir (Currier ve ark., 2008). ni kayıp yaşayan bireylerin daha çok arkadaş, aile ve yakın çevrelerinden sağlanan sosyal destek kaynaklarına yöneldiği görülmektedir (Dyregrov, 2002).
Kayıp sonrası kullanılan baş etme stratejileri, yaslı bireylerin ruh sağlığı sonuçlarıyla ilişkilidir (Fisher ve ark., 2020). Schnider ve arkadaşlarına (2007) göre, baş etme stratejileri üç kategoriye ayrılmaktadır: problem odaklı baş etme (aktif baş etme, planlama, dini başa çıkma), aktif duygusal baş etme (duyguları ifade etme, duygusal destek arama, kabul) ve kaçınmacı duygusal baş etme (dikkat dağıtma, kendini suçlama, madde kullanımı). Örneğin problem odaklı baş etme, intihar nedeniyle kayıp yaşayan bireylerde travma sonrası büyüme ile ilişkilendirilmiştir (Drapeau ve ark., 2018). Aktif duygusal baş etme ise daha düşük TSSB semptomları ile ilişkilidir (Murphy ve ark., 2003). Fisher ve arkadaşları (2020), problem odaklı baş etme ve aktif baş etmenin depresyon ve yas şiddeti ile ilişkili olmadığını bildirmiştir. Bu bulgular, bu baş etme biçimlerinin ani ve/veya şiddetli kayıp yaşayan bireyler için destekleyici olabileceğini düşündürmektedir.
Psikolojik iyileşme becerileri (PİB), yas tepkilerini ele alan kısa ve erken bir müdahale olarak, yakın zamanda yas yaşayan yetişkinlerde TSSB, depresyon ve yas belirtilerinde azalma ile ilişkilidir (Williams ve ark., 2024). PİB, ani kayıp yaşayan bireylerde iyilik halinin sürdürülmesine yardımcı olabilecek kabul edilebilir bir erken müdahale olabilir. Iglewicz ve arkadaşları (2019), akut yas yaşayan bireylerin, yasın tanınması ve kabul edilmesi, şefkatli dinleme ve düzenli olarak takip etme süreçlerini içeren klinik destek almalarını önermektedir. Uzamış ve işlevselliği bozan yas durumlarında ise kaybın kabulü, duyguların yönetimi, kaybın anlatısının işlenmesi ve anlamlı bir geleceğin planlanmasına odaklanan yapılandırılmış terapiler önerilmektedir.
Schnider ve ark. (2007) tarafından kaçınmacı duygusal baş etme olarak sınıflandırılan stratejiler, yas şiddetinde artış (Harper ve ark., 2013; McDevitt-Murphy ve ark., 2019), TSSB (Murphy ve ark., 2003), psikolojik sıkıntı (Murphy ve ark., 2002) ve depresyon (Harper ve ark., 2014) ile ilişkilidir. Ancak bazı çalışmalarda kaçınmacı baş etme daha düşük yas şiddeti ile de ilişkili bulunmuştur (Anderson ve ark., 2005); bu durum, kaçınmanın acıyı geçici olarak erteleme yolu olabileceğini düşündürmektedir. Örneğin intihar ve aşırı doz sonrası yas süreçlerinde kaçınmacı baş etme, uzamış yas ve TSSB gelişimini yordayabilmektedir (Bottomley ve Neimeyer, 2025). Smith ve arkadaşları (2024), bu tür kaçınmanın 6-12 ay sonrasında da sürdüğünü ve daha sonra uzamış yas bozukluğunu öngörebildiğini belirtmektedir. Yas sürecinden kaçınma ve kayıpla ilişkili deneyimleri görmezden gelme, uzun vadede daha olumsuz ruh sağlığı ve iyilik hali göstergeleriyle ilişkili olabilir.
Yas sürecinin bireyin alkol ve madde kullanımını etkilediği görülmektedir. Andrade ve arkadaşları (2023) tarafından yapılan sistematik derlemede, madde kullanım bozukluğu ile yas süreci arasında ilişki bulunmuş ve en sık kullanılan maddenin alkol olduğu belirtilmiştir. Bulgular oldukça çarpıcıdır: ABD ulusal örnekleminde yaslı bireylerin %30.3’ü problemli alkol kullanımı göstermiştir (Bottomley ve ark., 2024). 1854 genç yaslı bireyle yapılan bir çalışmada, yaklaşık üçte biri alkol kullanımını artırdığını, %12’si ise madde kullanımının arttığını bildirmiştir (Pitman ve ark., 2020). Madde kullanımı, yasın yarattığı duygusal acıdan kaçınma ve olumsuz duyguları düzenleme amacıyla bireylerin kendilerini yatıştırma yöntemi olarak başvurabildikleri bir başa çıkma biçimi olarak değerlendirilmektedir (Drabwell ve ark., 2020). Ancak uzun vadede madde kullanımı ve yas birbirini olumsuz yönde etkilemektedir; önceki ağır kullanım karmaşık yasa zemin hazırlayabilir ve karmaşık yas daha sonra alkol bağımlılığını öngörebilir (Andrade ve ark., 2023). İntihar nedeniyle yas yaşayan bireylerde ise aşırı alkol kullanımı daha yüksek yas, TSSB ve depresyonla ilişkilidir (Feigelman ve ark., 2024). Genel olarak madde kullanımı kısa vadede bir baş etme yolu gibi görünse de uzun vadede daha olumsuz psikolojik sonuçlarla ilişkili görünmektedir.
Sonuç olarak, bir yakının ani kaybı bireylerin psikolojik, duygusal, bilişsel ve sosyal işlevselliğini önemli ölçüde etkileyebilen zorlu bir yaşam olayıdır. Bununla birlikte, yas süreci her bireyde farklı şekilde ilerler ve tek bir doğru yas tutma biçimi yoktur. Sosyal destekten yararlanmak, sağlıklı baş etme stratejilerini benimsemek ve gerektiğinde profesyonel yardım almak, yas sürecine uyumu destekleyebilecek önemli unsurlardır. Buna karşılık, kaçınmacı baş etme biçimleri ile alkol ve madde kullanımına yönelme uzun vadede ruh sağlığı üzerinde olumsuz sonuçlarla ilişkilidir. Eğer kayıp sonrasında kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşünceleri ortaya çıkarsa, kişi yalnız bırakılmamalı ve vakit kaybetmeden profesyonel destek alınmalıdır. Erken dönemde sağlanan uygun psikososyal destek, yas sürecinin daha sağlıklı biçimde yönetilmesine katkıda bulunabilir.
Ani Kayıp Sonrası Yas Süreci Hakkında Kitap Önerileri
O Yılın Büyüsü (The Year of Magical Thinking), Joan Didion
Ani ve travmatik bir kayıp sonrasında yaşanan yas süreci, bireysel bir anlatı üzerinden ele alınarak kaybın birey üzerindeki psikolojik etkilerini, yas deneyiminin karmaşıklığını ve anlamlandırma süreçlerini incelemektedir. Didion, eşinin beklenmedik ölümü sonrasında yaşadığı süreci aktarırken, yasın yalnızca yoğun üzüntüden ibaret olmadığını; bilişsel karmaşa, gerçekliği anlamlandırma çabası, geçmişle bağ kurma ve kaybedilen kişiye yönelik devam eden bağlılık gibi çok boyutlu süreçleri içerdiğini göstermektedir. Kitap, özellikle ani kayıplarda bireylerin yaşadığı gerçek dışılık hissi, kaybı kabullenmede zorlanma ve zihinsel olarak kaybedilen kişiyi hâlâ hayatta gibi algılama eğilimlerini ele alması açısından dikkat çekicidir. Didion’ın büyülü düşünme olarak tanımladığı süreç, yas yaşayan bireylerin kontrol edilemez bir kayıp karşısında anlam oluşturma ve psikolojik dengeyi yeniden sağlama çabalarının bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Bu yönüyle eser, yasın aşamalı ve doğrusal bir süreç olmadığını; bireylerin zaman zaman kabullenme, özlem, inkâr ve yeniden anlamlandırma arasında gidip gelebildiğini ortaya koymaktadır. Psikolojik açıdan değerlendirildiğinde, kitap, özellikle ani kayıp sonrası gelişen karmaşık yas tepkilerini anlamak için önemli bir kaynak sunmaktadır. Kitap, kayıp yaşayan bireylerin yalnızca kaybedilen kişiden değil, aynı zamanda geleceğe ilişkin beklentilerinden, günlük yaşam düzenlerinden ve kimliklerinin bir bölümünden de ayrıldıklarını göstermektedir. Bu nedenle eser, yas sürecinin bireyin duygusal, bilişsel ve varoluşsal dünyasında meydana getirdiği değişimleri anlamaya yönelik güçlü bir örnek oluşturmaktadır.
A Grief Observed, C. S. Lewis
Eş kaybı sonrasında yaşanan yas süreci, otobiyografik bir anlatı aracılığıyla ele alınarak bireyin kayıp sonrası yaşadığı yoğun duygusal deneyimleri, anlamlandırma çabalarını ve yasla baş etme süreçlerini ortaya koymaktadır. Lewis, yasın yalnızca duygusal bir tepki olmadığını; bilişsel, varoluşsal ve manevi boyutları da içeren çok katmanlı bir deneyim olduğunu ortaya koymaktadır. Eserde, kaybın ardından ortaya çıkan yoğun özlem, öfke, suçluluk, umutsuzluk ve inanç sorgulamaları açık bir biçimde ele alınırken, bireyin değişen yaşam koşullarına uyum sağlama ve kaybı yaşam öyküsüne entegre etme çabası da vurgulanmaktadır. Kitap, özellikle yasın doğrusal ve evrensel aşamalardan oluşmadığını; bireylerin aynı süreç içerisinde farklı duygular arasında gidip gelebileceğini göstermesi açısından önem taşımaktadır. Lewis’in kişisel gözlemleri, yasın bireyin kimlik algısını, yaşamın anlamına ilişkin değerlendirmelerini ve kişilerarası ilişkilerini nasıl etkileyebileceğine dair değerli psikolojik içgörüler sunmaktadır. Bu yönüyle eser, yasın bireysel farklılıklarını ve varoluşsal boyutlarını anlamak isteyen okuyucular için önemli bir kaynak niteliğindedir.
Finding Meaning: The Sixth Stage of Grief, David Kessler
Yas sürecine ilişkin çağdaş yaklaşımlar, kaybın ardından bireylerin yaşamlarında yeniden anlam oluşturmalarının iyileşme sürecindeki önemini vurgulamaktadır. Kessler, yasın yalnızca kaybı kabullenme ile sonlanmadığını; bireyin zaman içerisinde yaşadığı deneyimleri anlamlandırması, kaybedilen kişiyle kurduğu bağı yeni bir biçimde sürdürmesi ve geleceğe yönelik yeni amaçlar geliştirmesiyle devam eden dinamik bir süreç olduğunu ileri sürmektedir. Kitap, özellikle ani ve beklenmedik kayıpların ardından bireylerin yaşadığı kimlik değişimi, yaşamın anlamını sorgulama ve geleceğe uyum sağlama süreçlerini ele almaktadır. Bu bağlamda eser, umut geliştirme, psikolojik dayanıklılığı güçlendirme ve kaybın bireyin yaşam öyküsüne uyumlu bir biçimde entegre edilmesine yönelik kuramsal açıklamalar ile uygulamaya dönük öneriler sunmaktadır. Bu yönüyle Finding Meaning, yas sürecinde anlam oluşturmanın psikolojik uyum ve iyilik hâli üzerindeki rolünü anlamak isteyen okuyucular için önemli bir kaynak niteliğindedir.
Ani Kayıp Sonrası Yas Süreci Hakkında Film, Dizi ve Eğitici Video Önerileri
Manchester by the Sea (Yaşamın Kıyısında), 2016
Film, Boston'da içine kapanık bir apartman görevlisi olarak çalışan Lee Chandler'ın, kardeşi Joe'nun ölümünün ardından ergenlik çağındaki yeğeni Patrick'in yasal vasisi olarak atanmasını konu almaktadır. Bu gelişme üzerine memleketine dönen Lee, kendi çocuklarının ölümü ve evliliğinin sona ermesi de dâhil olmak üzere geçmişine ilişkin derin ve acı verici anılarla yeniden yüzleşmek zorunda kalmaktadır. Film, beklenmedik aile kayıplarının ardından ortaya çıkan yoğun yas, suçluluk, travma ve sosyal geri çekilme süreçlerini gerçekçi bir biçimde ele almaktadır. Karakterlerin farklı baş etme biçimleri ve yasın uzun vadeli etkileri psikolojik açıdan dikkat çekici biçimde yansıtılmaktadır.
Mutluluğun Peşinde (Rabbit Hole), 2010
Film, çocuklarını ani bir kazada kaybeden bir çiftin yas sürecini konu almaktadır. Becca ve Howie'nin huzurlu banliyö yaşamı, dört yaşındaki oğulları Danny'nin köpeğinin peşinden yola fırlaması ve bir otomobilin çarpması sonucu yaşamını yitirmesiyle altüst olur. Film, bu trajik olaydan sekiz ay sonrasını konu almakta ve çiftin kayıpla baş etme çabalarını izleyiciye sunmaktadır. Becca (anne), Danny'yi hatırlatan tüm izleri ortadan kaldırmaya çalışır; kıyafetlerini kaldırır, yaptığı resimleri göz önünden uzaklaştırır ve aile evini satmayı istemektedir. Buna karşılık Howie (baba), farklı bir baş etme biçimi benimseyerek ev videolarını tekrar tekrar izlemekte ve oğluna ilişkin anıları korumaya çalışmaktadır. Film, ani çocuk kaybının ardından eşlerin farklı yas tepkilerini ve baş etme süreçlerini psikolojik açıdan etkileyici bir biçimde ele almaktadır. Yasın evlilik ilişkisi, sosyal yaşam ve bireysel ruh sağlığı üzerindeki etkilerini farklı baş etme yolları üzerinden göstermektedir. Özellikle yasın kişiden kişiye değişebileceğini ve tek tip bir iyileşme sürecinin bulunmadığını vurgulamaktadır.
Çok Gürültülü ve Çok Yakın (Extremely Loud & Incredibly Close), 2011
Film, 11 Eylül 2001 Dünya Ticaret Merkezi saldırılarında babasını kaybeden 11 yaşındaki Oskar Schell'in yas sürecini konu almaktadır. Dünyaya ilişkin yoğun kaygıları bulunan Oskar'ın en yakın arkadaşı ve en büyük destekçisi babasıdır. Babası, Oskar'ın kaygılarıyla başa çıkmasına yardımcı olmak amacıyla ona düzenli olarak entelektüel oyunlar, bulmacalar ve keşif görevleri hazırlamaktadır. Ancak babasının ani ölümü, Oskar'ın yaşamında derin bir kırılmaya neden olur. Babasına olan bağlılığını sürdürebilmek umuduyla, geride bıraktığı gizemli bir anahtara ait kilidi bulmak için şehir genelinde bir arayışa çıkar. Bu süreçte Oskar, hem kaybın gerçekliğiyle yüzleşmeye hem de yasını anlamlandırmaya çalışırken, kendi yasını yaşayan ve içine kapanan annesiyle iletişim kurmakta da güçlük yaşamaktadır. 11 Eylül saldırılarında babasını kaybeden bir çocuğun yas sürecini konu alan film, ani kayıp sonrasında ortaya çıkabilen travmatik stres belirtileri, özlem, anlam arayışı ve aile içi uyum süreçlerini ele almaktadır. Film, ani kaybın çocuklar ve aile sistemi üzerindeki etkilerini anlamaya yardımcı olabilecek örneklerden biridir.
Dead to Me, 2019-2022
Dizi, eşinin ani bir trafik kazası sonucu hayatını kaybetmesinin ardından Jen’in yaşadığı yas sürecini ele almaktadır. Jen’in kayıp sonrasında yaşadığı yoğun üzüntü, öfke, suçluluk ve gerçeği kabullenmekte zorlanma gibi tepkileri, ani kaybın bireyin duygusal ve sosyal işlevselliği üzerindeki etkilerini göstermektedir. Yas destek grubuna katılması ve burada yeni ilişkiler kurması, bireyin ani kayıp sonrasında sosyal destek arayışını ve kayıpla baş etme sürecini de ortaya koymaktadır. Dizi, yasın doğrusal olmayan ve kişiden kişiye farklılık gösterebilen bir süreç olduğunu vurgulayarak, ani kayıp sonrasında yaşanan duygusal tepkilerin zaman içerisinde nasıl değişebileceğini göstermektedir.
We don't “move on” from grief. We move forward with it - Nora McInerny (TED-Ed Dersi, 2019)
Bu eğitim videosu, kayıp sonrası yas sürecinin bireyin yaşamından tamamen silinmesi gereken bir deneyim olmadığını; aksine bireyin kayıpla birlikte yaşamını yeniden anlamlandırmayı ve kaybın ardından değişen kimliğiyle ilerlemeyi öğrenebileceği bir süreç olduğunu ele almaktadır. Video, yasın doğrusal bir süreç olmadığını ve bireylerin kayıplara verdikleri tepkilerin farklılık gösterebileceğini vurgulamaktadır. Özellikle sevilen bir kişinin kaybı sonrasında ortaya çıkan özlem, üzüntü, anlam arayışı ve kayıpla yeni bir ilişki kurma süreçlerini anlamak açısından yararlı bir psikoeğitim materyalidir.
Kaynakça:
Akdemir, T., Az, A., Doğan, Y. ve Akdemir, E. (2025). Sudden death in the emergency department: A comprehensive 8-year study integrating clinical and autopsy data. Turkish Journal of Emergency Medicine, 25(4), 305-312.
Anderson, M. J., Marwit, S. J., Vandenberg, B. ve Chibnall, J. T. (2005). Psychological and religious coping strategies of mothers bereaved by the sudden death of a child. Death Studies, 29(9), 811-826. https://doi.org/10.1080/07481180500236602
Andrade, A. L. M., Scatena, A., De Oliveira Lavezzo, B., Reichert, R. A., De Micheli, D. ve Lopes, F. M. (2023). Substance use disorder among bereaved individuals: A systematic review. Paidéia (Ribeirão Preto), 33. https://doi.org/10.1590/1982-4327e3308
Archer, J. (1999). The nature of grief: The evolution and psychology of reactions to loss. Routledge.
Boelen, P. A. (2023). Nature and prevalence of PTSD as per DSM-5 and ICD-11 after natural and unnatural deaths. Journal of Affective Disorders Reports, 14, 100664. https://doi.org/10.1016/j.jadr.2023.100664
Bottomley, J. S. ve Neimeyer, R. A. (2025). Avoidant and approach-oriented coping strategies, meaning making, and mental health among adults bereaved by suicide and fatal overdose: A prospective path analysis. Behavioral Sciences, 15(5), 671. https://doi.org/10.3390/bs15050671
Bottomley, J. S., Williams, J. L., Pavlacic, J. M., Gex, K. S. ve Rheingold, A. A. (2024). Bereavement and problematic alcohol use: Prevalence and predictors among a national sample of bereaved adults. Alcohol: Clinical and Experimental Research, 49(1), 175-184. https://doi.org/10.1111/acer.15496
Brysiewicz, P. (2007). The lived experience of losing a loved one to a sudden death in KwaZulu‐Natal, South Africa. Journal of Clinical Nursing, 17(2), 224-231. https://doi.org/10.1111/j.1365-2702.2007.01972.x
Bui, E. (2017). Clinical handbook of bereavement and grief reactions. Humana Press.
Cohen, S., Underwood, L. G. ve Gottlieb, B. H. (2000). Social support measurement and intervention: A guide for health and social scientists. Oxford University Press.
Cohen, S. ve Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310-357. https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.310
Cook, P. (2002). Bereavement support following sudden and unexpected death: Guidelines for care. Archives of Disease in Childhood, 87(1), 36-38. https://doi.org/10.1136/adc.87.1.36
Currier, J. M., Neimeyer, R. A. ve Berman, J. S. (2008). The effectiveness of psychotherapeutic interventions for bereaved persons: A comprehensive quantitative review. Psychological Bulletin, 134(5), 648-661. https://doi.org/10.1037/0033-2909.134.5.648
Djelantik, A. M. J., Smid, G. E., Mroz, A., Kleber, R. J. ve Boelen, P. A. (2020). The prevalence of prolonged grief disorder in bereaved individuals following unnatural losses: Systematic review and meta regression analysis. Journal of Affective Disorders, 265, 146-156. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.01.034
Drabwell, L., Eng, J., Stevenson, F., King, M., Osborn, D. ve Pitman, A. (2020). Perceptions of the use of alcohol and drugs after sudden bereavement by unnatural causes: Analysis of online qualitative data. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(3), 677. https://doi.org/10.3390/ijerph17030677
Drapeau, C. W., Lockman, J. D., Moore, M. M. ve Cerel, J. (2018). Predictors of posttraumatic growth in adults bereaved by suicide. Crisis, 40(3), 196-202. https://doi.org/10.1027/0227-5910/a000556
Dyregrov, K. (2002). Assistance from local authorities versus survivors’ needs for support after suicide. Death Studies, 26(8), 647-668. https://doi.org/10.1080/07481180290088356
Feigelman, W., Cerel, J., Gutin, N., McIntosh, J. L., Gorman, B. S., Bottomley, J. S. ve Edwards, A. (2024). Examining the associations between substance misuse and suicide bereavement. OMEGA - Journal of Death and Dying, 93(2), 1076-1093. https://doi.org/10.1177/00302228241254133
Fisher, J. E., Zhou, J., Zuleta, R. F., Fullerton, C. S., Ursano, R. J. ve Cozza, S. J. (2020). Coping strategies and considering the possibility of death in those bereaved by sudden and violent deaths: grief severity, depression, and posttraumatic growth. Frontiers in Psychiatry, 11, 749. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00749
Fried, E. I., Bockting, C., Arjadi, R., Borsboom, D., Amshoff, M., Cramer, A. O. J., Epskamp, S., Tuerlinckx, F., Carr, D. ve Stroebe, M. (2015). From loss to loneliness: The relationship between bereavement and depressive symptoms. Journal of Abnormal Psychology, 124(2), 256-265. https://doi.org/10.1037/abn0000028
Guldin, M., Kjaersgaard, M. I. S., Fenger‐Grøn, M., Parner, E. T., Li, J., Prior, A. ve Vestergaard, M. (2017). Risk of suicide, deliberate self‐harm and psychiatric illness after the loss of a close relative: A nationwide cohort study. World Psychiatry, 16(2), 193-199. https://doi.org/10.1002/wps.20422
Hamdan, S., Berkman, N., Lavi, N., Levy, S. ve Brent, D. (2019). The effect of sudden death bereavement on the risk for suicide. Crisis, 41(3), 214-224. https://doi.org/10.1027/0227-5910/a000635
Harper, M., O’Connor, R. C. ve O’Carroll, R. E. (2013). Factors associated with grief and depression following the loss of a child: A multivariate analysis. Psychology, Health & Medicine, 19(3), 247-252. https://doi.org/10.1080/13548506.2013.811274
Harper, M., O’Connor, R. C. ve O’Carroll, R. E. (2014). The relative importance of avoidance and restoration-oriented stressors for grief and depression in bereaved parents. Psychology, Health & Medicine, 20(8), 906-915. https://doi.org/10.1080/13548506.2014.990908
Iglewicz, A., Shear, M. K., Reynolds, C. F., Simon, N., Lebowitz, B. ve Zisook, S. (2019). Complicated grief therapy for clinicians: An evidence‐based protocol for mental health practice. Depression and Anxiety, 37, 90-98. https://doi.org/10.1002/da.22965
Kaltman, S. ve Bonanno, G. A. (2003). Trauma and bereavement. Journal of Anxiety Disorders, 17(2), 131-147. https://doi.org/10.1016/s0887-6185(02)00184-6
Kang, K., Han, S. ve Chun, J. (2025). A text network analysis of research on the bereaved after sudden death since 2000. The Journal of Hospice and Palliative Care, 28(4), 160-168. https://doi.org/10.14475/jhpc.2025.28.4.160
Keen, S. K., Masoudi, E. A., Williams, J. G., Thota-Kammili, S., Mirzaei, M., Lin, F. ve Simpson, R. J. (2021). Symptoms prior to sudden death. Resuscitation Plus, 5, 100078. https://doi.org/10.1016/j.resplu.2021.100078
Keyes, K. M., Pratt, C., Galea, S., McLaughlin, K. A., Koenen, K. C. ve Shear, M. K. (2014). The burden of loss: Unexpected death of a loved one and psychiatric disorders across the life course in a national study. American Journal of Psychiatry, 171(8), 864-871. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2014.13081132
Kloep, M. L., Lancaster, S. L. ve Rodriguez, B. F. (2014). Sudden unexpected versus violent death and PTSD symptom development. Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma, 23(3), 286–300. https://doi.org/10.1080/10926771.2014.882464
Komischke-Konnerup, K. B., Vang, M. L., Lundorff, M., Elklit, A. ve O’Connor, M. (2023). Do early symptoms of prolonged grief disorder lead to symptoms of posttraumatic stress disorder and depression? A longitudinal register-based study of the two first years of bereavement. Journal of Psychopathology and Clinical Science, 132(8), 996-1006. https://doi.org/10.1037/abn0000859
Kõlves, K., Zhao, Q., Ross, V., Hawgood, J., Spence, S. H. ve De Leo, D. (2018). Suicide and other sudden death bereavement of immediate family members: An analysis of grief reactions six-months after death. Journal of Affective Disorders, 243, 96-102. https://doi.org/10.1016/j.jad.2018.09.018
Kristensen, P., Weisæth, L. ve Heir, T. (2012). Bereavement and mental health after sudden and violent losses: A review. Psychiatry, 75(1), 76-97. https://doi.org/10.1521/psyc.2012.75.1.76
Kübler-Ross, E. (1969). On death and dying. Macmillan.
Lenferink, L. I. M., Nickerson, A., Keijser, J., Smid, G. E. ve Boelen, P. A. (2018). Trajectories of grief, depression, and posttraumatic stress in disaster‐bereaved people. Depression and Anxiety, 37, 35-44. https://doi.org/10.1002/da.22850
McDevitt-Murphy, M. E., Zakarian, R. J., Luciano, M. T., Olin, C. C., Mazzulo, N. N. ve Neimeyer, R. A. (2019). Alcohol use and coping in a cross-sectional study of African American homicide survivors. Journal of Ethnicity in Substance Abuse, 20(1), 135-150. https://doi.org/10.1080/15332640.2019.1598905
Murphy, S. A., Chung, I. ve Johnson, L. C. (2002). Patterns of mental distress following the violent death of a child and predictors of change over time. Research in Nursing & Health, 25(6), 425-437. https://doi.org/10.1002/nur.10060
Murphy, S. A., Johnson, L. C., Chung, I. ve Beaton, R. D. (2003). The prevalence of PTSD following the violent death of a child and predictors of change 5 years later. Journal of Traumatic Stress, 16(1), 17-25. https://doi.org/10.1023/a:1022003126168
Parkes, C. M. (2013). Elisabeth Kübler-Ross, On death and dying: A reappraisal. Mortality, 18(1), 94-97. https://doi.org/10.1080/13576275.2012.758629
Paterson, C., Robertson, A. ve Nabi, G. (2014). Exploring prostate cancer survivors’ self-management behaviours and examining the mechanism effect that links coping and social support to health-related quality of life, anxiety and depression: A prospective longitudinal study. European Journal of Oncology Nursing, 19(2), 120-128. https://doi.org/10.1016/j.ejon.2014.10.008
Peirce, R. S., Frone, M. R., Russell, M., Cooper, M. L. ve Mudar, P. (2000). A longitudinal model of social contact, social support, depression, and alcohol use. Health Psychology, 19(1), 28-38. https://doi.org/10.1037/0278-6133.19.1.28
Pham, S., Porta, G., Biernesser, C., Payne, M. W., Iyengar, S., Melhem, N. ve Brent, D. A. (2018). The burden of bereavement: early-onset depression and impairment in youths bereaved by sudden parental death in a 7-year prospective study. American Journal of Psychiatry, 175(9), 887-896. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2018.17070792
Pitman, A., Logeswaran, Y., McDonald, K., Cerel, J., Lewis, G. ve Erlangsen, A. (2023). Investigating risk of self-harm and suicide on anniversaries after bereavement by suicide and other causes: a Danish population-based self-controlled case series study. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 32, e53. https://doi.org/10.1017/s2045796023000653
Pitman, A. L., Osborn, D. P. J., Rantell, K. ve King, M. B. (2016). Bereavement by suicide as a risk factor for suicide attempt: A cross-sectional national UK-wide study of 3432 young bereaved adults. BMJ Open, 6(1), e009948. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2015-009948
Pitman, A., Stevenson, F., King, M. ve Osborn, D. (2020). Self-reported patterns of use of alcohol and drugs after suicide bereavement and other sudden losses: A mixed methods study of 1,854 young bereaved adults in the UK. Frontiers in Psychology, 11, 1024. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.01024
Redican, E., Shevlin, M., Hyland, P., Murphy, J., Duffy, M. ve Karatzias, T. (2024). The psychological burden of bereavement in the general population of UK and Ireland. Death Studies, 50(2), 277-285. https://doi.org/10.1080/07481187.2024.2420877
Sessa, F., Esposito, M., Messina, G., Di Mizio, G., Di Nunno, N. ve Salerno, M. (2021). Sudden death in adults: A practical flow chart for pathologist guidance. Healthcare, 9(7), 870. https://doi.org/10.3390/healthcare9070870
Schnider, K. R., Elhai, J. D. ve Gray, M. J. (2007). Coping style use predicts posttraumatic stress and complicated grief symptom severity among college students reporting a traumatic loss. Journal of Counseling Psychology, 54(3), 344-350. https://doi.org/10.1037/0022-0167.54.3.344
Scott, H. R., Pitman, A., Kozhuharova, P. ve Lloyd-Evans, B. (2020). A systematic review of studies describing the influence of informal social support on psychological wellbeing in people bereaved by sudden or violent causes of death. BMC Psychiatry, 20(1), 265. https://doi.org/10.1186/s12888-020-02639-4
Shear, M. K., Ghesquiere, A. ve Glickman, K. (2013). Bereavement and complicated grief. Current Psychiatry Reports, 15(11), 406. https://doi.org/10.1007/s11920-013-0406-z
Shear, M. K. ve Mulhare, E. (2008). Complicated grief. Psychiatric Annals, 38(10), 662-670. https://doi.org/10.3928/00485713-20081001-10
Shear, M. K., Simon, N., Wall, M., Zisook, S., Neimeyer, R., Duan, N., Reynolds, C., Lebowitz, B., Sung, S., Ghesquiere, A., Gorscak, B., Clayton, P., Ito, M., Nakajima, S., Konishi, T., Melhem, N., Meert, K., Schiff, M., O’Connor, M., . . . Keshaviah, A. (2011). Complicated grief and related bereavement issues for DSM-5. Depression and Anxiety, 28(2), 103-117. https://doi.org/10.1002/da.20780
Shin, D. ve Park, J. (2025). Trajectories of geriatric depression after spousal loss: Effects of sudden loss and social engagement. Aging & Mental Health, 29(12), 2218-2226. https://doi.org/10.1080/13607863.2025.2510402
Smith, K. V., Wild, J. ve Ehlers, A. (2024). From loss to disorder: The influence of maladaptive coping on prolonged grief. Psychiatry Research, 339, 116060. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2024.116060
Stroebe, M., Schut, H. ve Boerner, K. (2017). Cautioning health-care professionals. OMEGA - Journal of Death and Dying, 74(4), 455-473. https://doi.org/10.1177/0030222817691870
Stroebe, M., Schut, H. ve Stroebe, W. (2007). Health outcomes of bereavement. The Lancet, 370(9603), 1960-1973. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(07)61816-9
TED. (2019). We don’t “move on” from grief. We move forward with it | Nora McInerny | TED [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=khkJkR-ipfw
Van Ameringen, M., Mancini, C., Patterson, B. ve Boyle, M. H. (2008). Post‐Traumatic Stress Disorder in Canada. CNS Neuroscience & Therapeutics, 14(3), 171-181. https://doi.org/10.1111/j.1755-5949.2008.00049.x
Vranceanu, A., Hobfoll, S. E. ve Johnson, R. J. (2007). Child multi-type maltreatment and associated depression and PTSD symptoms: The role of social support and stress. Child Abuse & Neglect, 31(1), 71-84. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2006.04.010
Williams, J. L., Hardt, M. M., Henschel, A. V., Jamison, J. R., Brymer, M. J. ve Rheingold, A. A. (2024). An open trial of skills for psychological recovery for sudden loss survivors. Cognitive and Behavioral Practice, 31(1), 58-71. https://doi.org/10.1016/j.cbpra.2022.06.003
Zhou, E. S., Penedo, F. J., Bustillo, N. E., Benedict, C., Rasheed, M., Lechner, S., Soloway, M., Kava, B. R., Schneiderman, N. ve Antoni, M. H. (2010). Longitudinal effects of social support and adaptive coping on the emotional well-being of survivors of localized prostate cancer. The Journal of Supportive Oncology, 8(5), 196-201. https://doi.org/10.1016/j.suponc.2010.09.004
Zisook, S., Chentsova-Dutton, Y. ve Shuchter, S. R. (1998). PTSD following bereavement. Annals of Clinical Psychiatry, 10(4), 157-163. https://doi.org/10.1023/a:1022342028750
Zuin, M., Marijon, E., Narayanan, K., Vitali, F., Bilato, C., Temporelli, P. L., De Caterina, R., Themistoclakis, S., Oliva, F., De Luca, L., Colombo, C., Balla, C., Malagù, M., Canovi, L., Boriani, G. ve Bertini, M. (2026). Trends in sudden death-attributed mortality across Europe, 2010-2020: A retrospective population-based analysis. The Lancet Regional Health - Europe, 66, 101655. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2026.101655