İzinsiz İçerik Kullanımı Hakkında Uyarı: Web sitemizde yer alan tüm yazılar ve içerikler, Dr. Burcu Büge’ye ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında koruma altındadır. Yazılarımızın tamamı telif hakkıyla korunmakta olup, herhangi bir şekilde çoğaltılması, dağıtılması, yayınlanması, kopyalanması veya üçüncü taraflarla paylaşılması için önceden yazılı izin alınması zorunludur. İzinsiz içerik kullanımı tespit edildiği takdirde, yasal yollara başvurulacak ve ilgili kişi ya da kurumlar hakkında hukuki işlemler başlatılacaktır. Bu kapsamda, içeriklerimizi kullanmak isteyen kişi veya kurumların, Dr. Burcu Büge’den yazılı izin talebinde bulunmaları gerekmektedir.
Ryum ve Kazantzis’e (2024) göre, bilişsel davranışçı terapi (BDT), düşünce, duygu ve davranışlar arasındaki ilişkiyi inceleyen, yapılandırılmış, hedef odaklı ve kanıta dayalı bir yöntemdir. Temel amacı, bireylerin işlevsiz düşünce kalıplarını ve davranışlarını tanımlayıp değiştirmelerine yardımcı olmaktır. BDT, bireylerin hayatlarında karşılaştıkları zorluk ve problemlerin çözümünde, kişilere yardımcı olmak amacıyla kullanılan danışmanlık yöntemlerinden biridir (American Psychological Association, t.y.). Beck ve arkadaşlarına (1979) göre insanların yaşadığı duygusal ve davranışsal problemler, işlevsiz düşünce ve bilişsel çarpıtmalarla ilişkili olabilir. Böylece, işlevsiz düşüncelerin belirlenmesi ve yeniden değerlendirilmesi, duygusal tepkilerin ve davranış örüntülerinin daha işlevsel hale gelmesine katkı sağlayabilir. Bu yaklaşım günümüzde, çok çeşitli psikolojik sorunların tedavisinde kullanılmakta olup özellikle anksiyete bozukluklarının tedavisinde güçlü bir bilimsel temele sahiptir (Hofmann ve ark., 2012). Araştırmalar, olumlu terapi sonuçlarının güçlü bir terapötik ittifakla pozitif yönde ilişkili olduğunu göstermektedir (Horvath ve Luborsky, 1993). Terapötik sürecin ilk ve önemli adımlarından biri, terapist ile danışan arasında iş birliğine dayalı bir ilişkinin kurulmasıdır (Beck ve ark., 1979). Özellikle BDT’nin etkin şekilde uygulanabilmesi için terapötik ittifakın varlığı gerekli görülmektedir (Krupnick ve ark., 2006).
Terapötik ittifak, danışman ve danışan arasında kurulan iş birliğine dayalı bir bağ olarak tanımlanmakta ve bu bağın danışmanlık sürecinde önemli bir rol oynadığı belirtilmektedir. Her ne kadar terapötik ittifakın kavramsal kökleri psikodinamik yaklaşıma dayansa da günümüzde bu kavram hemen hemen tüm danışmanlık süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilir (Castonguay ve ark., 2010). Terapötik ittifakın farklı terapi yaklaşımlarındaki işlevi ve terapi sonuçlarıyla ilişkisi çeşitli araştırmalarda incelenmiştir. Raue ve arkadaşları (1997), majör depresif bozukluk tanısı alan ve 16 seans psikodinamik terapi veya BDT uygulanan 57 danışanda terapötik ittifakın niteliğini karşılaştırmıştır. Bulgular, BDT oturumlarında terapötik ittifakın daha yüksek değerlendirildiğini ve terapistlerin daha fazla övgü, empati ve destekleyici ifade kullandığını göstermiştir.
Terapötik ittifak, terapist ve danışan arasında güvene, iş birliğine ve terapötik hedefler üzerinde uzlaşmaya dayalı olarak gelişen çalışma ilişkisini ifade eder (Zetzel, 1956). Bordin’e (1979) göre terapötik ittifak; terapötik hedefler üzerinde uzlaşma, bu hedeflere ulaşmak için yürütülecek görevler konusunda iş birliği ve terapist ile danışan arasındaki duygusal bağ olmak üzere üç bileşenden oluşur. Kozacıoğlu’na (1988) göre ise terapötik ilişki, özveriye dayalı yapısıyla sağlıklı bir insan ilişkisi modeli sunar. Bu etkileşimde birey, geçmişteki olumsuz deneyimlerini danışmanlık sürecine taşır ve danışmanla birlikte gelecekte daha sağlıklı tutum ve davranışlar geliştirmeye çalışır. Terapötik ilişki, bu yönüyle sosyal yaşamda kurulabilecek ideal ilişkilerin bir örneği olarak değerlendirilebilir (Gardner, 1964). Hackney ve Cormier’e (2008) göre güçlü bir terapötik ilişkinin dört temel işlevi bulunmaktadır. Bu ilişki, güvenli bir ortam oluşturur; danışanın kişisel ve hassas konularda kendisini açmasını kolaylaştırır; yoğun duyguların ifade edilmesine alan sağlar ve danışanın daha sağlıklı kişiler arası ilişki ve iletişim biçimleri geliştirmesine katkıda bulunur. Danışmanlar, iyi bir terapötik ilişki kurarak bireysel ve çift-aile danışmanlıklarında önemli bir rol oynayabilirler (Rait, 2000).
Akdoğan ve Ceyhan’a (2011) göre danışman ve danışan arasında gelişen bu etkileşim her ikisinin de kişiliklerinden, değerlerinden ve tutumlarından etkilenebilir. Terapötik ilişki, tarafların kişisel özelliklerinden etkilense de profesyonel sınırlar ve etik ilkeler çerçevesinde yapılandırılır. Danışan, yaşadığı sorunlarla baş etmek ve çözüm geliştirmek amacıyla bir uzmandan yardım alarak terapötik sürece başlayabilir (Doğanavşargil ve Vahip, 2003). Bu süreçte danışman, danışan için güvenli bir ortam yaratmaya çalışırken (Gilbert ve Leahy, 2007), danışanın kendisini ifade etmekten çekinmeyeceği rahat ve güvenli bir atmosfer oluşturmayı hedefler (Soykan, 1998).
Terapötik ittifak sürecinde önemli zorluklar oluşturabilen ancak değişim fırsatları da sağlayabilen olgulardan biri de ittifaktaki kopuşlardır (Eubanks ve ark., 2018). Bu kopuşlar, tarafların güçlükle fark edebildiği küçük gerginliklerden, iş birliği ve iletişimdeki ciddi bozulmalara kadar farklı yoğunluklarda olabilir. Safran ve arkadaşları (2011) terapötik ittifaktaki kopuşları, Bordin’in belirlediği unsurlara göre, görevlerde veya hedeflerde açık anlaşmazlıklar ve bağda bozulmalar olarak ele almaktadır. Örneğin danışan terapiden panik belirtilerinin kısa sürede ortadan kalkmasını beklerken terapist öncelikle danışanın belirtilerine ilişkin farkındalık ve içgörü geliştirmesine odaklanabilir. Bu farklılık, terapötik hedefler konusunda bir kopuşa yol açabilir. Zayıf terapötik ittifakın danışanların danışmanlık sürecini bırakma olasılığını yükselttiği gösterilmiştir (Sharf ve ark., 2010). Dolayısıyla, Eubanks ve arkadaşlarının (2018) belirttiği gibi, terapistler kopuşları görmezden gelmek yerine açıkça kabul etmeli; kopuşların ortaya çıkmasındaki kendi katkılarını fark etmeli ve bu katkılara ilişkin sorumluluk almaya istekli olmalıdır. Uygun şekilde yönetilen kopuşlar, terapötik süreçte olumlu değişim fırsatları yaratabilir.
Sonuç olarak terapötik ittifak, BDT’nin tekniklerinden bağımsız bir ek unsur olarak değil, müdahalelerin etkili biçimde uygulanmasını destekleyen temel bir süreç bileşeni olarak değerlendirilmelidir. Terapist ve danışanın hedefler ve görevler üzerinde uzlaşması, güvene dayalı bir ilişki geliştirmesi ve ittifakta ortaya çıkan kopuşları iş birliği içinde ele alması, danışanın terapiye katılımını ve değişim sürecini destekleyebilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi ve Terapötik İttifak ile İlgili Kitap Önerileri
The Therapeutic Alliance: An Evidence-Based Guide to Practice, J. Christopher Muran ve Jacques P. Barber
Terapötik ittifakın danışmanlıktaki önemini ve etkilerini anlamak isteyenler için önerilen bir kaynaktır. Hem teoriye dayalı hem de pratik yönleriyle, danışmanlar için rehberlik sağlamakta ve tedavi uygulamalarına yönelik somut öneriler sunmaktadır. Danışman ve danışan arasında güvene dayalı, iş birliği içinde kurulmuş ilişkinin, danışmanlık sürecinin başarısı üzerindeki kritik etkisini vurgular. Kitap, sağlam bir terapötik ittifakın terapi sürecini ve sonuçlarını desteklediğine ilişkin bilimsel bulguları ele almaktadır. Bu kaynağın Türkçe çevirisi bulunmamaktadır.
The Working Alliance: Theory, Research, and Practice, Adam O. Horvath ve Leslie S. Greenberg
Kitap, terapötik ittifakın temel bileşenlerini ve teorik temellerini, bu ittifakın tedavi sürecindeki etkisini ve çeşitli danışmanlık yaklaşımlarında nasıl işlediğini kanıtlarla ve klinik deneyimlerle sunar. Danışmanlara yönelik somut öneriler ve pratik rehberlik sunarak, terapötik ittifakın güçlendirilmesine yardımcı olabilir. Bu kitap hem teorik hem de uygulamalı bilgi sunarak terapötik süreçleri daha etkili hale getirmeyi amaçlar. Kitabın Türkçe çevirisi bulunmamaktadır.
Bilişsel Davranışçı Terapi: Temel İlkeler ve Uygulama, M. Hakan Türkçapar
BDT’nin temel prensiplerini ve uygulama sürecini derinlemesine ele alan bu kitap, teorik altyapısını, düşünce-davranış ilişkisinin nasıl çalıştığını ve bireylerin duygusal sorunlarını çözmede BDT’nin nasıl kullanılabileceğini açıklamaktadır. Okuyuculara karmaşık kavramları sade bir dille aktarırken, pratik örnekler ve vakalar üzerinden BDT tekniklerini somutlaştırmaktadır. Kitap, BDT’nin temel kavram ve tekniklerini vaka örnekleri üzerinden açıklayarak meslek elemanları ve öğrenciler için uygulamaya dönük bir çerçeve sunmaktadır. Ayrıca, BDT’nin günlük hayatta nasıl uygulanabileceğine dair öneriler sunarak okuyucuların kendi düşünce kalıplarını değiştirmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle, kişisel gelişim ve psikolojik iyilik hali açısından da önemli bir kaynak oluşturmaktadır.
The CBT Toolbox: A Workbook for Clients and Clinicians, Jeff Riggenbach
BDT’nin uygulanabilirliğini artırmak amacıyla tasarlanmış bir çalışma kitabıdır. Bu kitap hem danışmanlar hem de danışanlar için çeşitli araçlar, teknikler ve alıştırmalar sunmaktadır. İçeriği, terapötik sürecin her aşamasında kullanılabilecek somut egzersizlerle zenginleştirilmiştir. Okuyucular, düşünce kalıplarını sorgulama, duygusal durumlarını anlama ve davranışlarını değiştirme konusunda yardımcı olan sistematik bir yapı bulurlar. Kitap okuyucuların öğrenme sürecini kolaylaştırır ve terapötik müdahaleleri kendi hayatlarına entegre etmelerini sağlar. Bu kitabın Türkçe çevirisi bulunmamaktadır.
Bilişsel Davranışçı Terapi ve Terapötik İttifak Hakkında Film, Dizi ve Eğitici Video Önerileri
Sıradan İnsanlar, 1980
Film, bir ailenin içsel çatışmalarını ve travmalarını işlemektedir. Genç bir adam olan Conrad Jarrett’in, kardeşinin ölümünden sonra yaşadığı suçluluk ve depresyonla başa çıkma süreci, ailesiyle olan zor ilişkileri ve danışmanlık sürecindeki mücadelesi anlatılmaktadır. Dr. Berger, Conrad’ın duygusal acılarını ve düşünsel engellerini anlamasına yardımcı olmak için onu teşvik etmekte ve olumsuz düşüncelerini sorgulamasını sağlamaktadır. Dr. Berger, Conrad’ın kendisini suçlaması ve duygusal yüklerini aşması için onu teşvik eden, güvenli ve destekleyici bir alan sunmaktadır. Film boyunca gelişen terapötik ilişki, Conrad’ın suçluluk duygularını anlamlandırmasını ve yaşadığı kayıpla daha işlevsel biçimde baş etmesini desteklemektedir.
What About Bob, 1991
Film kaygı, fobi ve düşünce-duygu-davranış döngüsünü mizahi bir biçimde işlediği için BDT’nin bazı temel ilkelerini dolaylı olarak gösteren sahnelere sahiptir. Filmde Bob’un aşırı kaygıları, irrasyonel düşünceleri ve günlük işlevselliğini bozan kaçınmaları, BDT’nin bilişsel modelini tartışmak için uygun örnekler sunar. Terapötik ittifak açısından ise film hem güçlü hem de sorunlu yönleri yansıtır: Bob başlangıçta Dr. Marvin’e yoğun bir güven ve bağlılık geliştirir; bu durum terapötik ilişkinin danışanın güven ve yardım beklentisi üzerindeki etkisini görünür kılarken, terapistin sınır koymakta zorlanması, karşı aktarım tepkileri ve profesyonel hataları ittifakın nasıl bozulabileceğini ve yanlış yönetilen bir ilişki dinamiğinin nasıl zarar verici olabileceğini gösterir. Bu nedenle film, gerçekçi bir terapi örneği olmasa da BDT’nin temel fikirlerini tartışmak, terapötik ittifakın rolü ve sınır ihlallerinin sonuçlarını incelemek için eğitsel bir kaynak olarak kullanılabilir.
Antwone Fisher, 2002
Antwone Fisher, bir donanma askeridir ve hayatı boyunca istismar, terk edilme ve duygusal travmalarla mücadele etmiştir. Film, Fisher’ın gençlik yıllarında yaşadığı travmalar ve bu travmaların hayatındaki etkileri üzerine odaklanmıştır. Başlangıçta içsel çatışmalarla, öfkeyle ve travmalarla baş etmeye çalışan Antwone, sonunda Dr. Jerome Davenport ile tanışmış ve onun rehberliğinde iyileşme sürecine adım atmıştır. Terapötik ittifak, Antwone ve Dr. Davenport arasındaki ilişkiyle güçlü bir şekilde vurgulanmıştır. Dr. Davenport, Antwone'un savunmacı tutumları ve öfkesine karşı sabırlı davranmıştır. Ona güvenli bir alan sağlamış, öfkesini kontrol etmesine yardımcı olmuş ve geçmişindeki travmalarıyla yüzleşmesine olanak tanımıştır. Antwone’un başlangıçta direnç gösterdiği terapötik sürece zamanla daha etkin biçimde katılmasını sağlamıştır. Dr. Davenport’un terapötik tutumu, özellikle Antwone’un geçmişindeki korkuları ve kırılganlıklarıyla yüzleşmesine yardımcı olmuştur.
İstanbullu Gelin, 2017-2019
Dizi Bursa’nın köklü Boran ailesini merkeze almaktadır. Adem, Boran ailesinin yasak bir ilişkiden doğan üyesidir ve aileden intikam peşindedir. Ancak eşinin isteğiyle danışmanlık görmeye ve değişmeye başlar. Adem'in değişim sürecinde terapötik ilişki önemli bir unsur olarak yansıtılmaktadır. Danışmanıyla kurduğu güven dolu ilişki, Adem’in savunmalarını azaltarak kendiyle yüzleşmesine olanak tanımıştır. Danışmanın empatik ve yargısız yaklaşımı, öfkesinin arkasındaki kırılgan yanlarını tanımasını sağlamıştır. Güvenli ve destekleyici bir ortamda kendini açan Adem, geçmiş travmalarını daha iyi anlamaya başlamıştır. Aldığı yapılandırılmış geribildirimler, öz denetim ve duygu düzenleme becerilerini geliştirmesine katkı sağlamıştır. Bu süreç, terapötik ilişkinin güven, empati ve destekle sağladığı değişim potansiyelinin bir örneği olabilir.
Beni Böyle Sev, 2013-2015
Reyhan, baş karakter Ayşem’in yakın arkadaşı ve eski ev arkadaşıdır. Hoşlandığı Nezih’in ölümünden çok etkilenmiştir. Yaşadığı kayıp sonrası destek almak için danışmanlık görmeye başlamıştır. Dizide yer alan Reyhan ile danışmanı arasındaki ilişki, terapötik ittifakın zayıf veya sorunlu biçimde temsil edildiği bir örnek olarak değerlendirilebilir. Terapistin baskıcı tutumu, sert ses tonu ve danışana yeterli alan tanımayan yaklaşımı, güvene ve iş birliğine dayalı bir terapötik ilişkiyle örtüşmemektedir. Bu temsil, güven, iş birliği ve danışana alan açma gibi terapötik ittifakın temel özellikleriyle sınırlı ölçüde örtüşmektedir.
Psikolojik Danışma: Konu Depresyon, 2017
On dört dakikalık bu videoda, depresyon belirtileri gösteren Lucy’nin danışmanı ile olan ilk görüşmesi gösterilmektedir. Danışmanın Lucy’ye yönelik tutumu, destekleyici bir terapötik ilişki örneği olarak değerlendirilebilir. Lucy’ye karşı güven verici yaklaşımı konuşmanın daha iyi ilerlemesine katkı sağlamaktadır. Danışanı dikkatle dinlemesi, gerektiğinde geri bildirimlerde bulunması ve uygun sorularla danışanın yaşantısını ayrıntılı biçimde anlamaya çalışması görüşme sürecini desteklemektedir.
Kaynakça
Akdoğan, R. ve Ceyhan, E. (2011). Terapötik ilişkide insan faktörü. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3(1), 117-141.
American Psychological Association. (t.y.). Cognitive behavior therapy (CBT). APA dictionary of psychology içinde. 27 Ağustos 2026 tarihinde https://dictionary.apa.org/cognitive-behavior-therapy adresindem erişildi.
Beck, A. T., Rush, A. J., Shaw, B. F. ve Emery, G. (1979). Cognitive therapy of depression. Guilford Press.
Bordin, E. S. (1979). The generalizability of the psychoanalytic concept of the working alliance. Psychotherapy: Theory, Research & Practice, 16(3), 252-260. https://doi.org/10.1037/h0085885
Castonguay, L. G., Constantino, M. J., McAleavey, A. A. ve Goldfried, M. R. (2010). The therapeutic alliance in cognitive-behavioral therapy. J. C. Muran ve J. P. Barber (Ed.), The therapeutic alliance: An evidence-based guide to practice (ss. 150-171) içinde. Guilford Publications.
Doğanavşargil, Ö. ve Vahip, I. (2003). Terapötik iş birliği neden önemli? Psikiyatrik yakınması “olmayan” bir aile içi şiddet olgusu. Klinik Psikiyatri Dergisi, 6(3), 165-169.
Eubanks, C. F., Muran, J. C. ve Safran, J. D. (2018). Alliance rupture repair: A meta-analysis. Psychotherapy, 55(4), 508-519. https://doi.org/10.1037/pst0000185
Gardner, G. G. (1964). The psychotherapeutic relationship. Psychological Bulletin, 61(6), 426-437. https://doi.org/10.1037/h0044091
Gilbert, P. ve Leahy, R. L. (2007). The therapeutic relationship in the cognitive behavioral psychotherapies. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203099995
Hackney, H. ve Cormier, S. (2008). Psikolojik danışma ilke ve teknikleri: Psikolojik yardım süreci el kitabı. Mentis Yayıncılık.
Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J., Sawyer, A. T. ve Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36, 427-440. https://doi.org/10.1007/s10608-012-9476-1
Horvath, A. O. ve Luborsky, L. (1993). The role of the therapeutic alliance in psychotherapy. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 61(4), 561-573. https://doi.org/10.1037/0022-006X.61.4.561
Kozacıoğlu, G. (1988). Psikoterapötik ortama giriş. Studies in Psychology, 16, 125-140.
Krupnick, J. L., Sotsky, S. M., Elkin, I., Simmens, S., Moyer, J., Watkins, J. ve Pilkonis, P. A. (2006). The role of the therapeutic alliance in psychotherapy and pharmacotherapy outcome: Findings in the national institute of mental health treatment of depression collaborative research program. Focus, 4(2), 269-277. https://doi.org/10.1176/foc.4.2.269
Psikolojik Danışman TV. (2017). Psikolojik danışma: Konu depresyon (Türkçe altyazılı) [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=lx0akE4LCA0
Rait, D. S. (2000). The therapeutic alliance in couples and family therapy. Journal of Clinical Psychology, 56(2), 211-224. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4679(200002)56:2<211::AID-JCLP7>3.0.CO;2-H
Raue, P. J., Goldfried, M. R. ve Barkham, M. (1997). The therapeutic alliance in psychodynamic-interpersonal and cognitive-behavioral therapy. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 65(4), 582-587. https://doi.org/10.1037/0022-006X.65.4.582
Ryum, T. ve Kazantzis, N. (2024). Elucidating the process-based emphasis in cognitive behavioral therapy. Journal of Contextual Behavioral Science, 33, 100819. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2024.100819
Safran, J. D., Muran, J. C. ve Eubanks-Carter, C. (2011). Repairing alliance ruptures. Psychotherapy, 48(1), 80-87. https://doi.org/10.1037/a0022140
Sharf, J., Primavera, L. H. ve Diener, M. J. (2010). Dropout and therapeutic alliance: A meta-analysis of adult individual psychotherapy. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 47(4), 637-645. https://doi.org/10.1037/a0021175
Soykan, A. (1998). Hasta ve terapist etkileşimi: Cinsiyetin rolü. Kriz Dergisi, 6(2), 23-31. https://doi.org/10.1501/Kriz_0000000067
Zetzel, E. R. (1956). Current concepts of transference. The International Journal of Psychoanalysis, 37(4-5), 369-376.