İzinsiz İçerik Kullanımı Hakkında Uyarı: Web sitemizde yer alan tüm yazılar ve içerikler, Dr. Burcu Büge’ye ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında koruma altındadır. Yazılarımızın tamamı telif hakkıyla korunmakta olup, herhangi bir şekilde çoğaltılması, dağıtılması, yayınlanması, kopyalanması veya üçüncü taraflarla paylaşılması için önceden yazılı izin alınması zorunludur. İzinsiz içerik kullanımı tespit edildiği takdirde, yasal yollara başvurulacak ve ilgili kişi ya da kurumlar hakkında hukuki işlemler başlatılacaktır. Bu kapsamda, içeriklerimizi kullanmak isteyen kişi veya kurumların, Dr. Burcu Büge’den yazılı izin talebinde bulunmaları gerekmektedir.
DSM-5’e göre hastalık kaygısı bozukluğu, bireyin ciddi bir hastalığa sahip olduğuna ya da gelecekte ciddi bir hastalığa yakalanacağına ilişkin uyumsuz ve süreğen bir zihinsel uğraşı ifade etmektedir (Amerikan Psikiyatri Birliği, 2013). Bu bozuklukta somatik belirtiler hiç bulunmayabilir ya da yalnızca hafif düzeyde olabilir. Bununla birlikte, birey sağlıkla ilişkili yoğun kaygı yaşar, bazı bireyler aşırı sağlık arama davranışları sergilerken, diğerleri hekimlerden ve tıbbi değerlendirmelerden uyumsuz biçimde kaçınabilir. Hastalık kaygısı bozukluğu, çoğu zaman geçici bir durumdan ziyade kronik seyirli ve işlevselliği önemli ölçüde bozan bir bozukluktur (Higgins-Chen ve ark., 2019). Bozukluğun temel davranışsal özellikleri arasında aşırı güvence arama, bedeni sürekli kontrol etme, sağlıkla ilgili bilgi arayışında bulunma ve bazı bireylerde sağlık hizmetlerinden kaçınma yer almaktadır (Kikas ve ark., 2024). Mevcut araştırmalar, hastalık kaygısı bozukluğunun erkekler ve kadınlar arasında benzer sıklıkta görüldüğünü ve genel toplumdaki yaygınlığının yaklaşık %0,1 olduğunu göstermektedir. Özellikle ayaktan tedavi hizmeti sunan tıbbi kliniklerde bu oran yaklaşık %0,75 olarak bildirilmiştir (Newby ve ark., 2017).
Geleneksel olarak bir yetişkinlik durumu olarak kabul edilmesine rağmen, şiddetli hastalık kaygısı olan bireylerde semptomların ortalama başlama yaşının 23,3 (yetişkinlikte başlayanlarda ortalama 28,9; çocukluk/ergenlikte başlayanlarda ortalama 11,6) olduğu gösterilmiştir (Nyengaard ve ark., 2025). Erken ya da orta erişkinlik döneminde başlayan bozukluk, bazı bireylerde kronik bir seyir izleyerek aile yaşamında rol bozukluklarına ve aksamalara neden olur (Ströhle ve ark., 2018). Hastalık kaygısı bozukluğuna eşlik eden bedensel duyumları felaketleştirme, kontrol etme ve kaçınma davranışları işlevselliği kısıtlarken geniş ölçekli izlem çalışmalarında bu bireylerde dolaşım ve solunum sistemi kaynaklı ölüm riskinin anlamlı düzeyde arttığı gözlenmiştir (Mataix-Cols ve ark., 2024).
Hastalık kaygısı bozukluğunun kesin etiyolojisi büyük ölçüde bilinmemektedir. Bununla birlikte, bu bozukluğun gelişiminde birden fazla risk faktörü rol oynamaktadır (Scarella ve ark., 2019). Sosyal öğrenme modeline göre, ailesinde ya da yakın çevresinde hastalık kaygısı bozukluğu olan bireyleri gözlemleyen kişiler, hasta rolünü benimseyebilir ve benzer davranışlar sergileyebilirler (Forister ve James, 2007). Ebeveynin, çocuğun geçirdiği hastalığa ve hastalık sürecine karşı aşırı kaygılı, saplantılı ya da aşırı umursamaz tutumu, bireyin bedensel belirtilere yönelik dikkatini ve duyarlılığını artırabilmekte, bu durum da hastalık kaygısı bozukluğu gelişme riskini artırabilmektedir (Shishkova ve Pervichko, 2022; Yaffe, 2021; Yaffe, 2024). Psikodinamik kurama göre birey, çevresindeki kişilere yönelik öfke ve olumsuz düşüncelerini içselleştirerek bunları fiziksel belirtiler üzerinden ifade edebilir ve bu durum hastalık kaygısıyla ilişkili olabilir (Rief ve Barsky, 2005). Guthrie ve arkadaşlarına (2024) göre öngörüsel işleme modeli, hastalık kaygısı bozukluğunu beynin geçmiş deneyimlerle biçimlenen hastalık odaklı beklentiler nedeniyle bedensel duyumlar hakkında sürekli olumsuz tahminler üretmesi ve rahatlatıcı tıbbi değerlendirmeler karşısında bu içsel sağlık modellerini güncelleyememesi olarak açıklamaktadır.
Hastalık kaygısı bozukluğuna yönelik müdahalelerin etkililiğine ilişkin doğrudan bulgular sınırlıdır (Kikas ve ark., 2024). Bunun temel nedeni, mevcut araştırmaların büyük ölçüde hastalık kaygısı bozukluğuyla önemli ölçüde örtüşen ve önceki tanı kategorisi olan hipokondriyazis üzerine odaklanmış olmasıdır. Çocuk ve ergenlere odaklanan bazı derleme çalışmalarında, özellikle maruz bırakma temelli bileşenlerin tedavinin etkililiğinde merkezi bir rol oynadığı, maruz bırakma ağırlıklı BDT uygulamalarının ise daha güçlü tedavi etkileri gösterdiği bildirilmektedir (Stiede ve ark., 2023). Benzer şekilde BDT’nin, hastalık kaygısı bozukluğunda felaketleştirici beklentileri yeniden yapılandırarak, korkulan uyaranlara maruz bırakma uygulayarak ve kaçınma ile güvence arama davranışlarının yerine uyumsal başa çıkma ve problem çözme becerilerini koyarak etkisini gösterdiği bildirilmektedir (Otte, 2011; Vasiliu ve ark., 2025). Bu doğrultuda, BDT’nin hastalık kaygısı bozukluğunun sürdürülmesinde önemli rol oynayan işlevsel olmayan inançları, kaçınma davranışlarını ve güvenlik arama davranışlarını hedeflediği söylenebilir (Carpenter ve ark., 2018). Sonuç olarak, hastalık kaygısı bozukluğunda BDT’nin kullanımı mevcut bilimsel bulgularla uyumlu ve uygun bir yaklaşım olarak değerlendirilmekle birlikte, bu destek büyük ölçüde hipokondriyazis ve diğer anksiyete bozukluklarından elde edilen bulguların hastalık kaygısı bozukluğuna uyarlanmasına dayanmaktadır. Bozukluğa özgü doğrudan klinik araştırmalar ise halen sınırlıdır.
Özetle, hastalık kaygısı bozukluğu, kişinin ciddi bir hastalığı olduğuna ilişkin sürekli ve yoğun kaygı yaşadığı, sağlıkla ilgili düşüncelerin günlük işlevselliği ve yaşam kalitesini olumsuz etkilediği bir ruh sağlığı bozukluğudur. Bireyler, belirgin bir tıbbi bulgu bulunmasa dahi bedensel belirtilerini ciddi bir hastalığın göstergesi olarak yorumlayabilir ve bu durum aşırı sağlık kaygısı, güvence arama davranışları ve tekrarlayan sağlık kontrolleri gibi davranış örüntülerinin sürmesine neden olabilir. Hastalık kaygısı bozukluğu kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta görülmekte, çoğunlukla genç yetişkinlik döneminde başlamaktadır. Bozukluğun kesin etiyolojisi tam olarak açıklanamamış olmakla birlikte, sosyal öğrenme ve psikodinamik yaklaşımlar hastalık kaygısının gelişimine katkıda bulunabilecek farklı mekanizmalar önermektedir. Tedaviye ilişkin doğrudan bulgular sınırlı olsa da, BDT, hastalık kaygısını sürdüren işlevsel olmayan inançları, felaketleştirici yorumları, kaçınma davranışlarını ve güvence arama eğilimlerini hedeflemesi nedeniyle günümüzde desteklenen psikoterapi yaklaşımları arasında kabul edilmektedir. Bununla birlikte, bu alandaki bilimsel bulguların önemli bir bölümü hipokondriyazis ve diğer anksiyete bozukluklarından elde edilen bulgulara dayanmaktadır. Bu nedenle, hastalık kaygısı bozukluğuna özgü tedavi yaklaşımlarının etkililiğini değerlendiren daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır.
Hastalık Kaygısı Bozukluğu Hakkında Kitap Önerileri
Bilişsel Terapi ve Uygulamaları: Tedavi Müdahaleleri için Bir Kılavuz, Robert L. Leahy
Kitap, kaygı ve duygudurum bozukluklarını BDT temelinde ele alarak hastalık kaygısı bozukluğunu inceler. Hastalık kaygısı bozukluğu olan kişilerin, fiziksel ağrı, duygusal sıkıntı ve rahatsızlık gibi yaşantılara rağmen yaşamlarını değerleri doğrultusunda dolu dolu sürdürmeleri gerektiğini vurgular. Bu kişiler, aile üyelerinden, arkadaşlardan ve sağlık profesyonellerinden sık sık güvence arayabilir, sağlık kaygıları nedeniyle sürekli tetikte beklerler. Bu durum fizyolojik uyarılmışlığa ve kompulsif döngülere yol açabilir. Kitap, bu döngüyü kırmak için keyif veren etkinliklerin planlanması, girişkenlik eğitimi, dikkat dağıtma, kas gevşetme ve nefes teknikleri gibi BDT stratejilerini önerir. Düzenli pratik yapmanın tedavi sürecinde önemli olduğu vurgulanmaktadır.
Hypochondriasis: Modern Perspectives on an Ancient Malady, Vladan Starcevic ve Don R. Lipsitt
Bu kitap, hipokondriyazisin tarihsel gelişiminden başlayarak, psikolojik, biyolojik ve sosyal boyutlarını kapsamlı biçimde ele alır. Kitap, hipokondriyazisin temel nedenlerini, kriterlerini ve farklı sunumlarını detaylandırırken, güncel araştırmalar ve vaka incelemeleriyle desteklenmiş zengin bir literatür sunar. Ayrıca, bu rahatsızlığın gelişiminde rol oynayan bilişsel ve duygusal süreçleri açıklayarak hem akademisyenlere hem de danışmanlara teorik ve pratik açıdan sağlam bir temel oluşturur. Kitapta ayrıca görüşme yöntemleri ve müdahaleler hakkında ayrıntılı bölümler yer almakta, okuyucuya hipokondriyazisin çok yönlü doğasını anlamada kapsamlı bir perspektif sağlamaktadır.
Hastalık Hastası, Molière
Bu üç perdelik tiyatro eseri, hastalık kaygısı bozukluğunu hiciv yoluyla ele alan klasik bir yapıttır. Molière, kendisini sürekli hasta olarak gören ve sağlık kaygıları çevresindeki hekimler tarafından istismar edilen Argan adlı zengin ve hassas bir adamın hikayesini anlatır. Argan, muayene masraflarını karşılamak için kızını istemediği biriyle evlendirmeye bile kalkar. Eserde, çevresi çıkarcı kişilerle dolu olan Argan’ın sürekli hastalık kuruntuları ve bitmeyen kaygıları, "hastalık hastası" kavramının çarpıcı bir örneği olarak sunulmuştur. Molière, kara mizah aracılığıyla hem tıp dünyasını hem de insanların korkulara yenik düşmesini eleştirir. Kendi rahatsızlığıyla da paralellik taşıyan bu eser, insanın sevgi, evlilik ve sağlığa bakışını sorgulatan, dönemin tıp anlayışına ve toplumsal ilişkilerine yönelik eleştiri sunan önemli bir klasik olarak öne çıkar.
Hastalık Hastası Olmak - Sağlık Anksiyetesi, Rob Willson ve David Veale
Kitap, sağlıkla ilgili kaygının düşünce, duygu ve davranışlarla nasıl sürdürülebildiğini açıklamaktadır. Özellikle bedeni sürekli kontrol etme, hastalıklar hakkında araştırma yapma, doktorlardan veya yakınlardan güvence arama gibi davranışların kaygı üzerindeki etkisine odaklanmaktadır. Bilişsel davranışçı yaklaşım çerçevesinde hazırlanan kitap, sağlıkla ilgili endişeleri fark etmeye, kaygıyı sürdüren düşünce ve davranışları değerlendirmeye ve bunlara daha işlevsel biçimde yaklaşmaya yönelik çeşitli egzersizler içermektedir. Bu yönüyle kitap, sağlıkla ilgili kaygının nasıl sürdüğünü anlamaya ve bu döngüyü adım adım değiştirmeye yardımcı olabilecek pratik bir rehber niteliğinde.
It’s Not All in Your Head: How Worrying About Your Health Could Be Making You Sick-and What You Can Do about it: Gordon J.G. Asmundson ve Steven Taylor
Kitap, sağlık anksiyetesini yalnızca çok fazla düşünmek şeklinde ele almak yerine, beden duyumları, kaygı, düşünceler ve davranışlar arasındaki ilişki üzerinden açıklıyor. Sağlıkla ilgili endişelerin nasıl arttığını anlamaya, kişinin kaygısını besleyen düşünce ve davranışları fark etmeye ve bunları değiştirmeye yönelik örnekler, öz değerlendirmeler ve uygulamalar içeriyor. Ayrıca doktorlarla iletişim kurma, yakınlardan destek alma ve kaygı azaldığında bunu sürdürme gibi konulara da yer veriyor. Bu nedenle özellikle “bedenimdeki her belirti ciddi bir hastalığın işareti olabilir” düşüncesinin yarattığı kaygıyı anlamak ve sağlıkla daha dengeli bir ilişki kurmak isteyenler için anlaşılır ve uygulamaya dönük bir kaynak olarak değerlendirilebilir.
Bedenini Yanlış Anlama, Şükrü Uğuz
Bu kitap, çarpıntı, nefes darlığı ve uyuşma gibi aslında yoğun anksiyeteden (kaygı) kaynaklanan zararsız fiziksel duyumların, birey tarafından nasıl "yaklaşan acil bir ölüm veya ciddi bir hastalık belirtisi" olarak yanlış yorumlandığını inceler. "Bedenimiz bize ne söylüyor, biz ne anlıyoruz?" temel sorusuna odaklanarak, sağlık anksiyetesi (hipokondriyazis) ve panik bozukluk yaşayan kişilerin zihinsel süreçlerini mercek altına alır. Eser, bu kişilerin bedenlerindeki en ufak bir değişime karşı aşırı tetikte bekleme (hipervijilans) durumunu, sürekli doktor doktor gezerek veya internette semptom aratarak girdikleri güvence arayışı döngüsünü açıklar. Kitap, bu yanlış bilişsel şemaları ve kompulsif kısır döngüyü kırmak amacıyla, bedensel duyumların gerçekçi ve bilimsel açıklamalarını sunarak okuyucuya sağlıkla daha dengeli bir ilişki kurması için oldukça sade dilli, pratik ve anlaşılır bir rehberlik sağlar.
Hastalık Kaygısı Bozukluğu Hakkında Film, Dizi ve Eğitici Video Önerileri
Wellville’e Hoş Geldiniz (The Road to Wellville), 1994
Gerçek olaylardan esinlenen yapım, sağlık kaygısını ve sağlıklı yaşam arayışını mizahi ve eleştirel bir bakış açısıyla ele almaktadır. Film, 20. yüzyılın başlarında Amerikalı hekim John Harvey Kellogg’un işlettiği bir sağlık merkezinde geçmekte ve dönemin alternatif sağlık uygulamalarını konu almaktadır. Sağlık merkezine başvuran bireyler, çeşitli arınma yöntemleri ve katı yaşam kuralları aracılığıyla sağlıklı kalmayı amaçlarken, zamanla sağlıklarına ilişkin aşırı uğraş ve hastalanma korkusu ön plana çıkmaktadır. Filmde bazı karakterler, belirgin bir tıbbi bulgu bulunmamasına rağmen sağlık durumlarına yönelik yoğun endişe duymakta ve bu doğrultuda hastalık kaygısı bozukluğuyla ilişkili düşünce ve davranış örüntüleri sergilemektedir. Bu yönüyle yapım, sağlık kaygısının tarihsel bağlamdaki yansımalarını ele alırken, sağlıklı olma arzusunun aşırılaşmasının bireylerin psikolojik iyi oluşu üzerindeki olumsuz etkilerine ve bu kaygıların çeşitli uygulamalar aracılığıyla istismar edilebilmesine dikkat çekmektedir.
Shaadi Se Pehle, Satish Kaushik, 2006
Bu film, sağlık durumuyla ilgili yoğun kaygılar yaşayan Aashish Kapoor’un yaşantısı üzerinden hipokondriyazisi ele almaktadır. Kapoor, herhangi bir ciddi hastalığı bulunmamasına rağmen kendisini sürekli hasta hissetmekte ve doktorların güvence vermesine rağmen ciddi bir hastalığı olduğuna inanmaktadır. Sağlığıyla ilgili kaygıları zamanla günlük yaşamını, işini ve romantik ilişkisini olumsuz etkilemektedir. Film, hastalıkla ilgili sürekli endişe, sağlık belirtilerini yanlış yorumlama ve güvence arama gibi davranışları mizahi bir anlatımla ele almaktadır. Bu yönüyle yapım, hastalık kaygısının bireyin düşünceleri, davranışları ve kişilerarası ilişkileri üzerindeki etkilerini doğrudan göstermesi açısından uygun bir örnektir.
Scrubs, 2001-2010
Yapım, hastane ortamında geçen ve genç hekimlerin mesleki deneyimlerini mizahi bir anlatımla ele alan bir tıp komedi-drama dizisidir. Dizi, zaman zaman farklı psikolojik ve tıbbi durumlara da yer vermektedir. Hastalık kaygısı bağlamında özellikle 2. sezon 12. bölüm (My New Old Friend) ve 3. sezon 20. bölüm (My Fault) dikkat çekmektedir. Bu bölümlerde Harvey Corman adlı karakter, ciddi bir hastalığı olduğuna ilişkin yoğun kaygıları nedeniyle nadir hastalıklara sahip olduğuna inanmakta, tıbbi değerlendirmeler normal sonuçlanmasına rağmen kaygıları devam etmekte ve tekrar tekrar tıbbi inceleme talep etmektedir. Bu yönüyle karakter, güvence arama davranışları, sağlıkla ilgili aşırı kaygı ve gereksiz tıbbi başvurular gibi hastalık kaygısı bozukluğuyla ilişkili belirtilerin anlaşılmasına katkı sağlayabilecek bir örnek sunmaktadır. Bununla birlikte, dizinin mizahi üslubu ve karaktere ilişkin herhangi bir resmî psikiyatrik tanının bulunmaması nedeniyle, bu örneğin klinik bir vaka olarak değil, sağlık kaygısına ilişkin davranış örüntülerini tartışmaya açan bir kurgu anlatısı olarak değerlendirilmesi uygun olacaktır.
Franklin & Bash, 2011-2014
Yapım, hukuk ve komedi unsurlarını bir araya getiren bir televizyon dizisidir. Dizide yer alan Pindar Singh karakteri, sağlıkla ilgili yoğun kaygıları, ciddi bir hastalığı olduğuna ilişkin sürekli endişeleri ve bedensel belirtileri felaketleştirme eğilimiyle dikkat çekmektedir. Karakterin sağlık kaygıları, dizinin farklı bölümlerine yayılan sürekli bir özellik olarak işlenmekte ve bu durumun günlük yaşamı ile kişilerarası ilişkileri üzerindeki etkileri gösterilmektedir. Bu yönüyle dizi, sağlıkla ilişkili yoğun kaygının bireyin düşünce ve davranışları üzerindeki yansımalarını örnekleyen bir kurgu yapım olarak değerlendirilebilir. Bununla birlikte, karaktere ilişkin herhangi bir resmî psikiyatrik tanı sunulmadığından, dizinin hastalık kaygısı bozukluğunu doğrudan konu alan bir yapımdan ziyade, sağlık kaygısıyla ilişkili özellikleri yansıtan bir örnek olarak ele alınması uygun olacaktır.
Health Anxiety - Part One: What Is It and How to Overcome It?, 2020
Bu eğitici içerikte, sağlık kaygısının temel özellikleri, gelişiminde rol oynayan etmenler ve baş etme stratejileri ele alınmaktadır. Videoda, sağlık kaygısının bireyin bedensel duyumlarını ciddi bir hastalığın göstergesi olarak yorumlaması ve bu doğrultuda yoğun kaygı yaşamasıyla ortaya çıktığı belirtilmektedir. Ayrıca sağlık kaygısının, somatik belirti bozukluğu ve hastalık kaygısı bozukluğu ile ilişkili yönlerine değinilmektedir. Özellikle hastalık kaygısı bozukluğu olan bireylerin, ciddi bir hastalığa yakalanma olasılığına ilişkin sürekli endişe duydukları, bedensel belirtileri felaketleştirici biçimde yorumladıkları ve en olumsuz senaryolara odaklanma eğilimi gösterdikleri belirtilmektedir. Videoda, sağlık kaygısını sürdüren davranış örüntüleri arasında sürekli beden taraması yapma, güvence arama, tekrarlayıcı sağlık kontrolleri, belirtilere aşırı odaklanma ve gereksiz ilaç kullanımı gibi güvenlik arama davranışlarına yer verilmektedir. Bunun yanı sıra, bazı bireylerin hastalıkla ilgili korkuları nedeniyle tıbbi değerlendirmelerden kaçınma, sağlık kuruluşlarına başvurmama veya tedavi süreçlerinden uzak durma gibi kaçınma davranışları sergileyebileceği ifade edilmektedir. Sağlık kaygısının gelişiminde belirsizliğe tahammülsüzlük ve stresin önemli rol oynadığı, genetik ve biyolojik yatkınlık, ebeveynlerin kaygılı tutumları, yakın çevrede yaşanan ciddi hastalık deneyimleri ve bireyin önceki sağlık deneyimlerinin risk faktörleri arasında yer aldığı vurgulanmaktadır. Ayrıca medya ve sosyal medya içeriklerinin sağlık kaygısını tetikleyebileceği ya da sürdürebileceği belirtilmektedir. Baş etme stratejileri kapsamında ise bireyin kaygıyı sürdüren davranış örüntülerini fark etmesinin önemi vurgulanmakta, kontrol edilebilir yaşam alanlarına odaklanması, kaygı verici düşünce ve duyguları bastırmak yerine kabul ederek gözlemlemesi ve bu deneyimlerle kaçınmadan yüzleşmesi önerilmektedir. Bu yönüyle video, sağlık kaygısı ve hastalık kaygısı bozukluğunun bilişsel ve davranışsal süreçlerini anlaşılır bir biçimde açıklamakta ve psikolojik müdahalelerle uyumlu baş etme stratejilerini tanıtmaktadır.
Kaynakça
ADAA_Anxiety. (2020). Health Anxiety - Part One: What It Is and How to Overcome It [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=odAg6sIlZjg
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5. Bs.). American Psychiatric Association Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
Asmundson, G. J. G. ve Taylor, S. (2005). It’s not all in your head: How worrying about your health could be making you sick—and what you can do about it. Guilford Press.
Bhattacharya, S., Goicoechea, C., Heshmati, S., Carpenter, J. K. ve Hofmann, S. G. (2022). Efficacy of cognitive behavioral therapy for anxiety-related disorders: A meta-analysis of recent literature. Current Psychiatry Reports, 25(1), 19-30. https://doi.org/10.1007/s11920-022-01402-8
Carpenter, J. K., Andrews, L. A., Witcraft, S. M., Powers, M. B., Smits, J. A. J. ve Hofmann, S. G. (2018). Cognitive behavioral therapy for anxiety and related disorders: A meta‐analysis of randomized placebo‐controlled trials. Depression and Anxiety, 35(6), 502-514. https://doi.org/10.1002/da.22728
Forister, G. J. ve James, B. (2007). Hypochondriasis: Meeting the management challenge. JAAPA, 20(7), 42-46. https://doi.org/10.1097/01720610-200707000-00009
Guthrie, A. J., Paredes-Echeverri, S., Bleier, C., Adams, C., Millstein, D. J., Ranford, J. ve Perez, D. L. (2024). Mechanistic studies in pathological health anxiety: A systematic review and emerging conceptual framework. Journal of Affective Disorders, 358, 222-249. https://doi.org/10.1016/j.jad.2024.05.029
Higgins-Chen, A. T., Abdallah, S. B., Dwyer, J. B., Kaye, A. P., Angarita, G. A. ve Bloch, M. H. (2019). Severe illness anxiety treated by integrating inpatient psychotherapy with medical care and minimizing reassurance. Frontiers in Psychiatry, 10, 150. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2019.00150
Kaczkurkin, A. N. ve Foa, E. B. (2015). Cognitive-behavioral therapy for anxiety disorders: An update on the empirical evidence. Dialogues in Clinical Neuroscience, 17(3), 337-346. https://doi.org/10.31887/dcns.2015.17.3/akaczkurkin
Kikas, K., Werner-Seidler, A., Upton, E. ve Newby, J. (2024). Illness anxiety disorder: A review of the current research and future directions. Current Psychiatry Reports, 26(7), 331-339. https://doi.org/10.1007/s11920-024-01507-2
Leahy, R. L. (2004). Bilişsel terapi ve uygulamaları: Tedavi müdahaleleri için bir kılavuz. Litera Yayınları.
Mataix-Cols, D., Isomura, K., Sidorchuk, A., Rautio, D., Ivanov, V. Z., Rück, C., Österman, S., Lichtenstein, P., Larsson, H., Kuja-Halkola, R., Chang, Z., Brickell, I., Hedman-Lagerlöf, E. ve Fernández de la Cruz, L. (2024). All-cause and cause-specific mortality among individuals with hypochondriasis. JAMA Psychiatry, 81(3), 284-291. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2023.4744
Newby, J. M., Hobbs, M. J., Mahoney, A. E., Wong, S. ve Andrews, G. (2017). DSM-5 illness anxiety disorder and somatic symptom disorder: Comorbidity, correlates, and overlap with DSM-IV hypochondriasis. Journal of Psychosomatic Research, 101, 31-37. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2017.07.010
Nyengaard, R., Ingeman, K., Frostholm, L. ve Rask, C. U. (2025). Short report: Early-onset health anxiety: Insights from a cross-sectional study on adults diagnosed with severe health anxiety. Journal of Psychosomatic Research, 192, Makale 112127. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2025.112127
Otte, C. (2011). Cognitive behavioral therapy in anxiety disorders: Current state of the evidence. Dialogues in Clinical Neuroscience, 13(4), 413-421. https://doi.org/10.31887/dcns.2011.13.4/cotte
Rief, W. ve Barsky, A. J. (2005). Psychobiological perspectives on somatoform disorders. Psychoneuroendocrinology, 30(10), 996-1002. https://doi.org/10.1016/j.psyneuen.2005.03.018
Scarella, T. M., Boland, R. J. ve Barsky, A. J. (2019). Illness anxiety disorder: Psychopathology, epidemiology, clinical characteristics, and treatment. Psychosomatic Medicine, 81(5), 398-407. https://doi.org/10.1097/psy.0000000000000691
Shishkova, I. ve Pervichko, E. (2022). The influence of family on health anxiety in frequently ill adolescents. European Psychiatry, 65(S1), S425. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2022.1079
Starcevic, V. ve Lipsitt, D. R. (Eds.). (2001). Hypochondriasis: Modern perspectives on an ancient malady. Oxford University Press.
Stiede, J. T., Trent, E. S., Viana, A. G., Guzick, A. G., Storch, E. A. ve Hershfield, J. (2023). Cognitive behavioral therapy for children and adolescents with anxiety disorders. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 32(3), 543-558. https://doi.org/10.1016/j.chc.2022.12.001
Ströhle, A., Gensichen, J. ve Domschke, K. (2018). The diagnosis and treatment of anxiety disorders. Deutsches Ärzteblatt International, 115(37), 611-620. https://doi.org/10.3238/arztebl.2018.0611
Uğuz, Ş. (2019). Bedenini yanlış anlama: Semptomlardan sağlığa anksiyete rehberi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Vasiliu, O., Mangalagiu, A. G., Petrescu, B. M., Candea, C. A., Tudor, C., Ungureanu, D., … Vasiliu, D. G. (2025). Psychotherapeutic approaches to illness anxiety disorder. European Psychiatry, 68(S1), S498-S499. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2025.1038
Willson, R. ve Veale, D. (2019). Hastalık hastası olmak: Sağlık anksiyetesi. Kuraldışı Yayınları.
Yaffe, Y. (2021). A narrative review of the relationship between parenting and anxiety disorders in children and adolescents. International Journal of Adolescence and Youth, 26(1), 449-459. https://doi.org/10.1080/02673843.2021.1980067
Yaffe, Y. (2024). Parental overprotection and locus of control as the mechanisms explaining the relationship between parent and child anxiety: A multiple mediation model. Child Psychiatry & Human Development, 57(3), 927-940. https://doi.org/10.1007/s10578-024-01757-4