İzinsiz İçerik Kullanımı Hakkında Uyarı: Web sitemizde yer alan tüm yazılar ve içerikler, Dr. Burcu Büge’ye ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında koruma altındadır. Yazılarımızın tamamı telif hakkıyla korunmakta olup, herhangi bir şekilde çoğaltılması, dağıtılması, yayınlanması, kopyalanması veya üçüncü taraflarla paylaşılması için önceden yazılı izin alınması zorunludur. İzinsiz içerik kullanımı tespit edildiği takdirde, yasal yollara başvurulacak ve ilgili kişi ya da kurumlar hakkında hukuki işlemler başlatılacaktır. Bu kapsamda, içeriklerimizi kullanmak isteyen kişi veya kurumların, Dr. Burcu Büge’den yazılı izin talebinde bulunmaları gerekmektedir.
Antisosyal Kişilik Bozukluğu
Antisosyal kişilik bozukluğu (AKB), kişinin temel duygulanım ve düşünce yapısında, bilişsel yetilerinde belirgin bozulmaya yol açan, özellikle davranış alanındaki bozulmalar nedeniyle kişilerarası ilişkilerde, aile ve iş yaşamında güçlüklere neden olan, toplumda huzursuzluk yaratan, kronik ve iyileşme çabalarına dirençli bir ruhsal bozukluk olarak görülmektedir (Paris ve ark., 2013). AKB’li kişilerin sevdikleri, ailesi ve toplum üzerinde yadsınamayacak derecede olumsuz etkileri vardır (Holzer ve Vaughn, 2017). Öfkesini kontrol edemeyen ve sık öfke nöbetleri geçiren AKB’li bireyler, kişilerarası ilişki sorunlarının yanı sıra, sorumluluklarını yerine getirememe, saldırganlık, kendilerine ve başkalarına zarar verme gibi davranışlar sergileyebilirler (Arslan, 2010).
Amerikan Psikiyatri Birliği (2014) AKB’yi, kişilerde 15 yaşından beri başkalarının haklarını umursamayan ve başkalarının haklarını çiğneyen yaygın bir örüntü olarak belirtmiştir. Bu bozuklukta yasal yükümlülüklere uymamak ve yineleyici olarak tutuklanmaya yol açan davranışlar göstermek, sık sık kavgaya dahil olmak, başkalarının hakkına el uzatmak, sinirlilik ve saldırganlık, sık sık yalan söyleyip takma adlar kullanmak ya da kişisel çıkarları ve zevkleri için başkalarını dolandırma ile belirli sahtekârlık yapmak, başkalarına zarar verdiklerinde ya da olumsuz davranışlarda bulunduklarında, yaptıklarını kendilerine göre haklı göstermeye çalışmak ve vicdan azabı ya da pişmanlık hissetmemek gibi davranış örüntülerinin görülebileceği belirtilmiştir (APA, 2014). Birçok araştırmacı, geçerli AKB kriterlerinin temeldeki kişilik yapısından ziyade gözlemlenebilir davranışlara çok fazla vurgu yaptığına dair endişelerini dile getirmiştir (Ogloff, 2006). Belirtilen davranışlara ek olarak, yangın çıkarma, başkalarını cinsel ilişkiye zorlama, insan ve hayvanlara zalimce davranma, yaptıklarından pişmanlık ya da suçluluk duymama, düzenli olarak bir işte çalışmakta ve parasal sorumluluk üstlenmekte güçlük çekme de gözlenmiştir (Geçtan, 1993).
Yapılan birçok araştırmada AKB ile suç işleme ve madde kullanımı arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (Adalbjarnardottir ve Rafnsson, 2002). Erkeklerde %3, kadınlarda %1 yaygınlık ile erkeklerde üç kat daha fazla görülen AKB’de kavgacılık, sahtekarlık, hırsızlık, kumar tutkunluğu, sık sık suç işleme ve madde kullanma gibi davranışlar yaygın olarak gözlenebilir (Öztürk ve Uluşahin, 2002). Cezaevi örnekleminde ise Fazel ve Danesh (2002) yaptıkları çalışmada erkeklerde %47, kadınlarda %21 ile genel popülasyonun yaklaşık 10 katı AKB yaygınlık oranları bulduklarını belirtmektedir (Fazel ve Danesh, 2002).
Bozukluğa özgü davranış örüntülerinde 30-35 yaşlarında bir duraklama ve genellikle 40-50 yaş aralığında göreli bir azalma görülmektedir (Öztürk ve Uluşahin, 2002). AKB’deki bu davranış örüntülerinin ortaya çıkışında nöropsikolojik ve biyolojik süreçlerin rolü de araştırılmaktadır. Dinn ve Harris’in (2000) yaptığı çalışmada AKB grubundaki bireyler orbitofrontal disfonksiyona duyarlı ölçümlerde, kontrol grubundaki katılımcılara kıyasla daha belirgin nöropsikolojik bozulmalar göstermiştir. Özellikle nesne değiştirme testinde gözlemlenen performans düşüklüğü, bu bireylerin ödül ve ceza ile ilgili geri bildirimleri etkili bir şekilde işleyemediğini yani ceza ipuçlarını davranışlarını yönlendirmek amacıyla kullanamama durumunu yansıtıyor olabilir (Dinn ve Haris, 2000). Ramirez’e (2003) göre yüksek düzeyde testosteron ile saldırganlık arasında çift yönlü bir ilişki olduğu öne sürülebilir. Testosteron, saldırganlık üzerinde karmaşık ve dolaylı bir kolaylaştırıcı etkiye sahip olabilir ve bu etki, psikososyal çevresel faktörlere duyarlı olabilir (Ramirez, 2003).
Ağır suç işlemiş olan AKB’li bireylerin ailelerinde alkolizm, suç öyküsü, toplumsal ilişkilerde bozulma gibi değişkenlerin, hafif suç işleyenlere göre anlamlı düzeyde daha fazla olduğu görülmüştür (Özmenler, 1995). AKB’ye sahip kişiler ilk sarhoşluklarını daha genç yaşlarda tecrübe etmektedir (Holdcraft ve ark., 1998). Alkol ve madde kullanım bozuklukları, önemli ölçüde daha yüksek oranda AKB ile ilişkili bulunmuştur (Regier ve ark.,1998). Bununla birlikte DSM-5’e (APA, 2014) göre, bir yetişkinin antisosyal davranışı, bir madde kullanım bozukluğu ile ilişkilendirildiğinde, AKB belirtilerinin çocuklukta da mevcut olup olmadığına bakılır. Eğer belirtiler yetişkinliğe kadar devam etmemişse, kişinin AKB’ye sahip olduğu söylenemez (APA, 2014).
Johnson’a (2019) göre AKB, benzer özellikler gösteriyor olsalar da psikopatiden farklıdır. Genellikle kronik antisosyal davranış bağlamında belirgin dürtü kontrol eksikliği ile kendini gösteren psikopati, belirgin duygusal ve kişilerarası özelliklerle karakterizedir (Venables ve ark., 2014). AKB'den daha aşırı duygusal, kişilerarası ve davranışsal özellik kalıplarını içerdiği belirtilen psikopati ve sosyopatinin AKB için kriterleri doğal olarak karşıladığı düşünülmekte, muhtemelen AKB’nin aşırı biçimleri olduğu belirtilmektedir (Johnson, 2019). Ayrıca Hare’e (1996) göre, AKB suçlu popülasyonlarında oldukça yaygındır ve bu bozukluğa sahip kişiler kişilik yapıları, tutumları ve suç davranışına yönelmelerindeki motivasyonlar açısından heterojendir. Buna karşın psikopat suçluların, tahliyeden sonra şiddet içeren yeniden suç işleme olasılıklarının, psikopat olmayan suçlulara kıyasla üç ila dört kat daha fazla olduğu belirtilmektedir (Hare, 1996). Bu nedenle, psikopati tespitinin önem taşıdığı ve dikkatle yapılması gerektiği vurgulanmaktadır (Tutuncu ve ark., 2015) Psikopatinin ölçümü Robert Hare tarafından geliştirilen ve psikopatiyi ölçmede altın standart olarak gösterilen “Psikopati Kontrol Listesi- Revize (PCL- R)” ile yapılmaktadır (Walsh ve Wu, 2008).
Goodwin ve Hamilton’a (2003) göre, anksiyete bozukluğu ile AKB birlikteliği, AKB’nin bir alt türü olabilir ve daha fazla antisosyal semptom, erken yaşta suç kariyerine başlama, madde bağımlılığı, intihar düşünceleri ve kişilerarası şiddetle ilişkilidir. Bu durum bu bireylerin beyninde aşırı aktif bir tehdit sistemine ve orbitofrontal korteksle amigdala arasındaki işlevsel bozulmalara işaret etmekte ve MAOA geninin düşük aktiviteli varyantı ile ilişkilendirilmektedir (Goodwin ve Hamilton, 2003). Yapılan bir başka araştırmada, ailenin düşük düzeyde bakım ve ilgisiyle birlikte, bireysel özgürlüklerin aile tarafından aşırı düzeyde kısıtlanmasının erkeklerde ve kızlarda AKB gelişiminde etkili olabileceği görülmüştür (Reti ve ark., 2002). Reiss ve arkadaşlarının (1995) en az iki aynı cinsiyetten ergen kardeşi barındıran 708 aile üzerinde yaptıkları çalışmada ergenlerde antisosyal davranışların yaklaşık %60’ının ebeveynlerin doğrudan ergene yönelik çatışmalı ve olumsuz tutumlarıyla açıklanabildiği tespit edilmiştir. Buna karşılık, ebeveynin sert, saldırgan, patlayıcı ve tutarsız davranışlarını kardeşe yönlendirmesi durumunda, ergende daha az psikopatolojik belirti gözlemlenmiştir (Reiss ve ark., 1995). Farrington (2000) tarafından gerçekleştirilen bir diğer araştırmada ise 8 ila 10 yaşları arasında ölçülen psikososyal risk faktörlerinin, 18 ve 32 yaşlarındaki antisosyal kişilik özelliklerini ve 21 ile 40 yaşları arasındaki mahkûmiyet öykülerini öngörme gücü incelenmiştir. Araştırma bulgularına göre, çocukluk dönemindeki, suç işlemiş bir ebeveyne sahip olmak, kalabalık aile yapısı, düşük zekâ düzeyi ya da akademik başarı, genç yaşta anne ve dağılmış aile yapısı gibi değişkenler en önemli belirleyiciler olarak tespit edilmiştir (Farrington, 2000). Ayrıca bu bireylerin çocukluk dönemlerinde şiddet görmeleri ve ihmal edilmelerinin etkisiyle, ilk suç işleme yaşlarının 16 olabildiği ve askerlik görevlerinde önemli disiplin sorunları yaşayabilecekleri belirtilmiştir (Süer, 1998).
Bireylerin terapötik bir ittifak kurmakta zorlanabildikleri ve iyileştirme sürecine uyumun zayıf olabileceği bildirilmiştir (Glenn ve ark., 2013). Meloy ve Yakaley’ye (2011) göre, bireylerin iyileştirme sürecine uyum sağlamada karşılaştığı zorluklar, bu bozukluğun iyileştirilmesinde önemli engeller oluşturabilir. AKB’li kişilerle iyileştirme sürecine başlamadan önce PCL-R ile psikopati derecesinin belirlenmesi, daha düşük psikopati puanları ve daha yüksek kaygı düzeyleri olan ve müdahaleye daha iyi yanıt verebilecek bireyleri belirlemeye yardımcı olur (Meloy ve Yakaley, 2011). Bilişsel davranışçı yaklaşım ile bireylerin, sosyal işlevsellik ve fiziksel saldırganlık seviyelerinde küçük ama önemsiz bir iyileşme görülse de sıradan müdahale gören bireylere kıyasla öfke veya sözlü saldırganlıklarında iyileşme olmadığı bulunmuştur (Davidson ve ark., 2009). Kişinin kendi zihinsel durumu ve başkalarının zihinsel durumları hakkında düşünme kapasitesini ifade eden zihinselleştirme, AKB için yararlı olabilir (Bateman ve Fonagy, 2006). McGauley ve arkadaşları (2011) tarafından, zihinselleştirme temelli yaklaşımın AKB’yi iyileştirmede uygunluğunu değerlendirmeyi amaçlayan bir çalışmada bu kişilere ilk değerlendirme, ardından iki rehberin kolaylaştırdığı haftalık grup seansları ve rehberlerden biriyle aylık bireysel seanslardan oluşan bir program uygulanmıştır. Çalışmanın sonuçları, bu kişilerin hem başkalarına hem de kendilerine yönelik saldırganlık düzeylerini, sürecin ilk 6,5 ayında azalan bir şiddette değerlendirdiklerini göstermektedir (McGauley ve ark., 2011).
Sonuç olarak, AKB, bireylerin toplumsal yaşamlarını ciddi şekilde etkileyen, iyileşme süreçlerine dirençli bir bozukluk olarak öne çıkmaktadır. Bu bozuklukta, özellikle bireylerin uyum sağlama ve ittifak kurma konusundaki güçlükleri, iyileştirme süreçlerini daha karmaşık hale getirmektedir. Mevcut terapötik yaklaşımlar, bazı alanlarda iyileşme sağlasa da öfke ve sözlü saldırganlık gibi davranışlarda belirgin bir gelişim göstermemektedir. Bununla birlikte, daha hedeflenmiş müdahaleler ve psikopatik özelliklerin belirlenmesi, iyileşme sürecine dair umut verici sonuçlar ortaya koymaktadır. AKB'nin gelişiminde genetik, çevresel ve ailevi faktörlerin rolü büyük olsa da etkili bir süreç için bireysel farkındalık, erken müdahale ve uyumun sağlanması önemlidir.
Antisosyal Kişilik Bozukluğu ile İlgili Kitap Önerileri
Kişilik Bozuklukları, Ertuğrul Köroğlu ve Sinan Bayraktar
Kitapta psikiyatrinin uluslararası kabul gören sınıflandırma sistemine göre sınıflandırılan kişilik bozuklukları tek tek ele alınmakta ve bu bozukluğun özelliklerine yer verilmektedir. Kitabın AKB’ye ait kısmında kapsamlı bilgiler yer almaktadır. Bu kişilerde yalan söyleme, evden kaçıp gitme, fiziksel ve cinsel şiddet gibi suça eğilimli davranışların görülebileceği anlatılmaktadır. Diğer bozukluklardan ayırıcı olarak gerçekleştirdikleri eylemlerin planlanmamış ve dürtüsel bir şekilde meydana geldiği belirtilmektedir. AKB’ye sahip bireylerin sürekli bir huzursuzluk içerisinde olmaları saldırgan davranışlarının altında yatan bir neden olarak gösterilmektedir. Kitap AKB’ye geniş ve detaylı bir bakış açısıyla bakmaktadır.
Vicdansızlar - Antisosyal Kişilik Bozukluğu, Robert D. Hare
Söz konusu bireylerin suçluluk ya da pişmanlık duymaksızın toplumsal kuralları çiğnedikleri, toplumun ve çevrelerinin onlardan beklediklerini umursamadıkları aktarılmaktadır. Çevresinde zarar gören ve dehşete düşen kişilerin ise “Bu insanlar kimler?” “Neden böyleler?” “Kendimizi onlardan nasıl koruyabiliriz?” gibi soruları olduğu belirtilmektedir. Bu soruların cevaplarından ve AKB’nin özelliklerinden bahsedilmektedir. Toplumda bu kişilerin nasıl bir yansıması olduğuna dair örnekler de kitaba eklenmiştir.
Chemical Dependency and Antisocial Personality Disorder, Bruce Carruth ve Gary G. Foster
Kitap, madde bağımlılığı veya AKB’yi değerlendirmek için gereken bilgi ve klinik becerileri sunmaktadır. Klinik görüşme ve değerlendirme kılavuzları, ölçütler gibi faydalı içeriklerden, madde kullanımı ve AKB’nin doğru şekilde fark edilmesinin nasıl mümkün olacağına dair bilgilerden bahsedilmektedir. Okuyucuya kavram ve fikirleri göstermek için gerçek örnekler eşliğinde vaka çalışmaları ve skeçleri de dahil edilmiştir. Kitap içerisinde ele alınan bazı konular şunlardır: Doğru ayırıcı örüntüler, direnç, iyileştirme yapısının kullanımı, uzman-danışan ilişkisi dinamikleri, sonuç etkinliği, nüks ve iyileşme. Bağımlı ve AKB görülen danışanlarla çalışmalarında daha etkili olmak isteyen bağımlılık alanında çalışan psikologlar, psikiyatristler, denetimli serbestlik ve şartlı tahliye memurları için kitap, pratik, yararlı ve bilgilendirici bir rehber olarak görülebilir. Bu kitabın Türkçe çevirisi bulunmamaktadır.
Antisosyal Kişilik Bozukluğu ile İlgili Film ve Dizi Önerileri
A Clockwork Orange (Otomatik Portakal), 1971
Anthony Burgess’in aynı adlı yapıtından uyarlanan Stanley Kubrick yapımı bir filmdir. Film temel olarak Alex ile onun suç ve şiddete bağımlı çetesinin davranışlarını, çetenin dağılmasını, Alex’in cezalandırılmasını ve bir deneye kurban olmasını içermektedir. Alex ve çetesi birbirinden çeşitli suçlar işlerken çevrelerine dehşet vermektedirler. Karakterlerde tipik olarak antisosyal davranış örüntüleri gözlemlenmektedir. İşledikleri suçlardan hiçbir şekilde pişman olmayan çete aynı zamanda bundan zevk almaktadır. İşlenilen suçlar arasında fiziksel ve cinsel şiddet davranışları ağırlıklı olarak görülmektedir. Empati seviyesi oldukça düşük olan Alex ve çetesi kurbanlarını manipüle ederken çevrelerine karşı oldukça profesyonel şekilde yalan söylemektedirler. Zaman içerisinde çetenin lideri olan Alex’in diğer çete üyeleriyle ters düşmesinden sonra, işler çığırından çıkar ve çete üyeleri tarafından ihbar edilir ve göz altına alınır. Ancak Alex hapse atılmaz, çünkü cezası hükümet tarafından yürütülen bir deneyin kobayı olarak kullanılmaktır. Bu deneyde hapishanedeki AKB’li bireyleri Ludovico tekniği ile deneysel bir şekilde iyileştirmek amaçlanmaktadır. Bu süreçte denek sürekli olarak cinayet, savaş, tecavüz ve işkence gibi filmlere maruz bırakılmaktadır. İzletilen içeriklerin şiddeti her seansta arttırılarak Alex’e izletilmektedir ve belli bir yerden sonra Alex hapishane süreci öncesi işlediği suçlardan tiksinmeye başlamaktadır.
Seven (Yedi), 1995
İsmini Hristiyanlığın yedi ölümcül günahından alan film, bir seri katili yakalamaya çalışan iki dedektifin hikayesini konu almaktadır. Seri katil John kendi yöntemiyle yedi ölümcül günahı işleyen kişileri öldürmektedir. Kasvetli ve karanlık bir ortamda geçen film suç ögelerini gösterirken gerilimi daha da arttırmaktadır. Yedi ölümcül günah olan oburluk, açgözlülük, tembellik, haset, gazap, kibir ve şehvet farklı türde cinayetler ile birleştirilerek izleyiciye aktarılmaktadır. Somerset emekli olmasına yedi gün kalmış bir dedektiftir ve bu esnada bir cinayet ihbarı gelmiştir ve partneri ile bunun peşine düşmüşlerdir. John Doe Katolik, zeki ve zengin bir adamdır. Katilin kafasına taktığı tek şey ise yedi ölümcül günah ve bunu işleyenleri öldürmektir. Herkesin bunu görmesini ve kayıtsız kalmamasını istemektedir. Kurbanlara türlü işkenceler yapması, yaptığı davranışlardan dolayı hiçbir suçluluk duygusu duymaması, suça eğilimli ve manipüle yeteneğinin gelişmiş olması sebebiyle John Doe AKB örüntüsüne benzer bir profil çizmektedir. AKB ve psikopati davranışları sergileyen John Doe ve beraberinde suç psikolojisi ve davranışlarına dair önemli metaforlar sunan film bu konuya ilgi duyanlara önerilmektedir.
American Psycho (Amerikan Sapığı), 2000
Film, dışarıdan başarılı ve kusursuz görünen ama iç dünyasında son derece karanlık bir kişilik barındıran Patrick Bateman’ın hikâyesini anlatır. Zengin, yakışıklı ve saygın bir iş insanı gibi görünmesine rağmen, Bateman aslında insanlara zarar vermekten çekinmeyen, vicdan ve empati duygusundan tamamen yoksun biridir. Patrick Bateman, masum insanları acımasızca öldürür, çevresindekileri manipüle eder ama asla suçluluk duymaz. En dikkat çekici yanlarından biri de, tüm bunları yaparken dışarıya son derece “normal” görünmesidir. Bu, söz konusu kişilik özelliklerine sahip bireylerin toplum içinde nasıl kolayca kamufle olabileceğini gösterir. Patrick Bateman karakteri AKB’nin en etkileyici ve rahatsız edici sinema temsillerinden biridir.
We Need to Talk About Kevin (Kevin Hakkında Konuşmalıyız), 2011
Psikolojik gerilim türünde olan film, çocukluğundan itibaren antisosyal ve psikopati benzeri davranışlar sergileyen Kevin ve annesi arasında geçen ilişkiyi konu edinmektedir. Eva, bitkin, mutsuz, geçmişte sıkıntılar yaşamış ancak kariyer sahibi bir kadındır. Eva evlendikten sonra hamile kalmıştır ve bu durumdan pek memnun olmamıştır. Kevin doğduktan sonra iki ay aralıksız ağlayan bir bebektir. Eva, Kevin’ı ne zaman kocasının kucağına verirse bebekte bir sakinleşme olmaktadır. Kocası ise Eva’nın durumu abarttığını düşünmektedir çünkü her eve geldiğinde ve oğlunu kucakladığında hiçbir problem görmemektedir. Kevin büyüdükçe annesine olan nefreti katlanarak devam etmektedir. Eva, Kevin’ın bir problemi olduğu noktasında oldukça ısrarcı davranmaktadır. Ergenlik çağına giren Kevin artık isyankâr bir kişiliğe bürünmüştür. Eva’nın bir şeyler değişir umuduyla tekrar hamile kalması ve bir kız çocuk dünyaya getirmesi Kevin için adeta yeni bir tehdit unsuru olarak yansımaktadır. Bu algılanan tehditten ötürü Kevin’ın kız kardeşine zarar verme potansiyeli artmaktadır. Eva, Kevin’ın sorunlu bir çocuk olmasında ve kendisiyle sağlıklı bir iletişiminin olmamasında kendisini suçlamaktadır. Anne-oğul ilişkisi, antisosyal davranışta çevrenin etkisi, geçmiş yaşam deneyimleri gibi noktaları daha iyi anlamak adına tavsiye edilebilecek bir filmdir.
Gone Girl (Kayıp Kız), 2014
Bir kadının kayboluşu etrafında gelişen sürükleyici bir gerilim filmi gibi başlayan bu film, ilerleyen dakikalarda izleyiciyi çok daha karanlık ve rahatsız edici bir karakter portresiyle karşı karşıya bırakır. Amy Dunne, dışarıdan bakıldığında zeki, güzel ve başarılı bir kadın gibi görünür. Ancak zamanla onun son derece manipülatif, empati yoksunu ve soğukkanlı biri olduğu ortaya çıkar. Amy, etrafındaki insanları yönlendirme konusunda ustadır. Gerçeği kendi çıkarına göre çarpıtır, duygusal zarar vermekten çekinmez ve tüm bunları yaparken en ufak bir suçluluk duymaz. Kendi kurguladığı olaylarda hem “kurban” hem de “kontrol eden güç” rolünü aynı anda oynayabilir. Bu da onu tehlikeli bir şekilde hesapçı ve ikiyüzlü kılar. Film boyunca Amy’nin davranışları, bu bireylerin nasıl toplumsal maskeler takabildiğini, duygusal bağ kurmadan insanları nasıl kullanabildiğini etkileyici bir şekilde gösterir.
Dexter, 2006-2013
Dizinin ana karakteri olan seri katil Dexter Morgan aynı zamanda Miami Metro Polis Departmanı'nda kan sıçrama analisti olarak çalışmakta, katillerin bulunmasına yardımcı olmaktadır. Dexter kendi ahlak anlayışına uymayan, kendisine göre kötü insanları öldürmektedir. Dizi her sezonda Dexter’in hayatına giren ve işini-hayatını tehlikeye atan farklı kötü bir karaktere odaklanmaktadır. AKB davranış örüntülerinin yansıtıldığı Dexter karakteri kendi adalet çerçevesinde kötü insanları öldürürken bunu yanında işi, ailesi, arkadaşları ve tüm bunlarla olan yaşamı hakkında ayrıntılı bilgiler verilmektedir.
Hannibal, 2013-2015
Hannibal dizisi, Thomas Harris’in yarattığı Dr. Hannibal Lecter karakteri üzerinden suç, gerilim ve psikolojiyi bir araya getiren çarpıcı bir yapımdır. Dizideki ana karakter olan Lecter, son derece zeki, kültürlü ve zarif bir görünüm sergilerken, aynı zamanda tehlikeli ve vicdansız bir seri katildir. Hannibal Lecter’ın kurbanlarına karşı hiçbir suçluluk ya da pişmanlık hissetmemesi, onları öldürmeyi bir sanat gibi görmesi, onun AKB’nin ileri düzeyde bir temsilcisi olduğunu gösterir. Lecter aynı zamanda insanları zekice manipüle edebilme yeteneğine sahiptir. Özellikle Will Graham ile kurduğu ilişki, onun nasıl güven kazanıp bu güveni kendi çıkarı için kullanabildiğini ortaya koyar. Dışarıdan sempatik ve saygıdeğer biri gibi görünmesi, AKB’nin her zaman açık şiddetle değil, bazen cazibe ve zekayla da maskelenebileceğini gösterir.
Mindhunter, 2017-2019
FBI’ın seri katillerin psikolojisini anlamak için kurduğu profil çıkarma biriminin hikayesini anlatan, gerçek vakalara dayanan sürükleyici bir dizidir. Dizide öne çıkan temel unsur, AKB ve psikopati kavramlarının derinlemesine işlenmesidir. Mindhunter’da AKB’ye ait özellikler, farklı seri katillerin profilleri aracılığıyla sergilenir. Dizi, suçluların soğukkanlı, hesapçı ve duygusuz yapısını gerçekçi bir şekilde yansıtarak, AKB’nin psikolojik dinamiklerine ışık tutar. Özellikle dizinin ana karakterleri olan FBI ajanları Holden Ford ve Bill Tench’in, seri katillerin zihinlerine inme çabaları, onların nasıl düşündüğünü ve hareket ettiğini anlamaya yönelik yoğun bir keşif sürecidir. Seri katillerle yapılan röportajlar, onların manipülatif tavırları, duygusal boşlukları ve şiddete yatkınlıkları, AKB’nin en belirgin belirtilerini ortaya koyar.
You, 2018-2025
New York’ta yaşayan Joe bir kitapçı işletmektedir. Bir gün kitapçıya Beck isimli bir kadın gelmiş ve Joe ona ilk gördüğünde âşık olmuştur. Joe, Beck için her şeyi yapmaya hazırdır ve tek isteği Beck’in de kendisini sevmesi, erkek arkadaşı olabilmesidir. Bu yüzden de aşırı takıntılı bir hale gelmiş ve teknolojiyi de kullanarak Beck’i her yerde takip etmeye, tüm mahrem bilgilerini toplamaya başlamıştır. Joe sevdiği kadına ulaşabilmek için karşısına çıkan engelleri yok etmeye, kişilere zarar vermeye başlamıştır. Joe, dışarıdan normal bir insan gibi görünse de, derinlemesine incelediğimizde AKB’nin tipik özelliklerini taşır. Başkalarının haklarına saygı göstermemesi, empati eksikliği, manipülasyon ve obsesif takıntılar Joe'nun karakterinin merkezindedir. Bu dizide Joe’nun takıntılı ilişki dinamikleri ve başkalarını kontrol etme çabaları, AKB’nin toplumdaki görünmeyen yansımalarını gözler önüne sermektedir.
Kaynakça
Adalbjarnardottir, S. ve Rafnsson, F. D. (2002). Adolescent antisocial behavior and substance use: Longitudinal analyses. Addictive Behaviors, 27(2), 227-240. https://doi.org/10.1016/s0306-4603(00)00179-9
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2014). Kişilik bozuklukları. Ruhsal bozuklukların tanısal ve istatistiksel el kitabı, DSM-5 tanı ölçütleri başvuru el kitabı içinde (5. Baskı., s. 331) Hekimler Yayın Birliği.
Arslan, C. (2010). Öfke ve öfkeyi ifade etme biçimlerinin, stresle başa çıkma ve kişiler arası problem çözme açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 10, 7-43.
Bateman, A. ve Fonagy, P. (2006). Mentalization-based treatment for borderline personality disorder: A practical guide. Oxford University Press
Davidson, K. M., Tyrer, P., Tata, P., Cooke, D., Gumley, A., Ford, I., Walker, A., Bezlyak, V., Seivewright, H., Robertson, H. ve Crawford, M. J. (2009). Cognitive behaviour therapy for violent men with antisocial personality disorder in the community: An exploratory randomized controlled trial. Psychological Medicine, 39(4), 569-577. http://doi.org/10.1017/s0033291708004066
Dinn, W. M. ve Harris, C. L. (2000). Neurocognitive function in antisocial personality disorder. Psychiatry Research, 97(2-3), 173–190. https://doi.org/10.1016/s0165-1781(00)00224-9
Farrington, D. P. (2000). Psychosocial predictors of adult antisocial personality and adult convictions. Behavioral Sciences & the Law, 18(2), 605-622. https://doi.org/10.1002/1099-0798(200010)18:5%3C605::aid-bsl406%3E3.0.co;2-0
Fazel, S. ve Danesh, J. (2002). Serious mental disorder in 23.000 prisoners: A systematic review of 62 surveys. The Lancet, 359(9306), 545-550. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(02)07740-1
Geçtan, E. (1993). Psikodinamik psikiyatri ve normaldışı davranışlar. Remzi Kitabevi Yayınları.
Glenn, A. L., Johnson, A. K. ve Raine, A. (2013). Antisocial personality disorder: A current review. Current Psychiatry Reports, 15(427), 1-8. https://doi.org/10.1007/s11920-013-0427-7
Goodwin, R. D. ve Hamilton, S. P. (2003). Lifetime comorbidity of antisocial personality disorder and anxiety disorders among adults in the community. Psychiatry Research, 117(2), 159-166. https://doi.org/10.1016/s0165-1781(02)00320-7
Hare, R. D. (1996). Psychopathy and antisocial personality disorder: A case of diagnostic confusion. Psychiatric times, 13(2), 39-40.
Holdcraft, L. C., Iacono, W. G. ve McGue, M. K. (1998). Antisocial personality disorder and depression in relation to alcoholism: A community-based sample. Journal of Studies on Alcohol, 59(2), 222-226. https://doi.org/10.15288/jsa.1998.59.222
Holzer, K. J. ve Vaughn, M. G. (2017). Antisocial personality disorder in older adults: a critical review. Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology, 30(6), 291-302. https://doi.org/10.1177%2F0891988717732155
Johnson, S. A. (2019). Understanding the violent personality: antisocial personality disorder, psychopathy, & sociopathy explored. Forensic Research & Criminology International Journal, 7(2), 76‒88. https://doi.org/10.15406/frcij.2019.07.00267
McGauley, G., Yakeley, J., Williams, A. ve Bateman, A. (2011). Attachment, mentalization and antisocial personality disorder: The possible contribution of mentalization-based treatment. European Journal of Psychotherapy & Counselling, 13(4), 371-393. https://doi.org/10.1080/13642537.2011.629118
Meloy, J. R. ve Yakeley, A. J. (2011). Antisocial personality disorder. American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9781585625048.gg69
Ogloff, J. R. (2006). Psychopathy/antisocial personality disorder conundrum. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 40(6-7), 519-528. https://doi.org/10.1080%2Fj.1440-1614.2006.01834.x
Özmenler, K. N. (1995). Antisosyal kişilik bozukluğunda suç örüntüsüne göre psikososyal özelliklerin incelenmesi [Uzmanlık Tezi]. Gülhane Askeri Tıp Akademisi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı.
Öztürk, M. O. ve Uluşahin, A. (2002). Ruh sağlığı ve bozuklukları. (9. Baskı). Nobel Tıp Kitabevleri.
Paris, J., Chenard-Poirier, M. P. ve Biskin, R. (2013). Antisocial and borderline personality disorders revisited. Comprehensive Psychiatry, 54(4), 321-325. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2012.10.006
Ramirez, J. M. (2003). Hormones and aggression in childhood and adolescence. Aggression and Violent Behavior, 8(6), 621-644. https://doi.org/10.1016/S1359-1789(02)00102-7
Regier, D. A., Rae, D. S., Narrow, W. E., Kaelber, C. T. ve Schatzberg, A. F. (1998). Prevalence of anxiety disorders and their comorbidity with mood and addictive disorders. British Journal of Psychiatry, 173(S34), 24-28. https://doi.org/10.1192/S0007125000293483
Reiss, D., Hetherington, E. M., Plomin, R., Howe, G. W., Simmens, S. J., Henderson, S. H., O'Connor, T. J., Bussell, D. A., Anderson, E. R. ve Law, T. (1995). Genetic questions for environmental studies: Differential parenting and psychopathology in adolescence. Archives of General Psychiatry, 52(11), 925-936. https://doi.org/10.1001/archpsyc.1995.03950230039007
Reti, I. M., Samuels, J. F., Eaton, W. W., Bienvenu III, O. J., Costa Jr, P. ve Nestadt, G. (2002). Adult antisocial personality traits are associated with experiences of low parental care and maternal overprotection. Acta Psychiatrica Scandinavica, 106(2), 126-133. https://doi.org/10.1034/j.1600-0447.2002.02305.x
Süer, H. (1998). Şiddet içeren ve içermeyen suç davranışı gösteren antisosyal kişilik bozukluğu olgularının, kişilik özellikleri ve geçmiş yaşam deneyimleri açısından karşılaştırılması [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
Tutuncu, R., Kilic, S., Basoglu, C., Ates, M. A., Algul, A., Balibey, H., Gunay, H., Semiz, U. B., Oge, C., Ebrinc, S. ve Cetin, M. (2015). The reliability and validity of the Turkish version of Psychopathy Checklist-Revised (Turkish PCL-R). Klinik Psikofarmakoloji Bülteni-Bulletin of Clinical Psychopharmacology, 25(2), 118-124.
Venables, N. C., Hall, J. R. ve Patrick, C. J. (2014). Differentiating psychopathy from antisocial personality disorder: a triarchic model perspective. Psychological medicine, 44(5), 1005–1013. https://doi.org/10.1017/S003329171300161X
Walsh, A. ve Wu, H. (2008). Differentiating antisocial personality disorder, psychopathy, and sociopathy: evolutionary, genetic, neurological, and sociological considerations. Criminal Justice Studies, 21(2), 135–152. https://doi.org/10.1080/14786010802159814