İzinsiz İçerik Kullanımı Hakkında Uyarı: Web sitemizde yer alan tüm yazılar ve içerikler, Dr. Burcu Büge’ye ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında koruma altındadır. Yazılarımızın tamamı telif hakkıyla korunmakta olup, herhangi bir şekilde çoğaltılması, dağıtılması, yayınlanması, kopyalanması veya üçüncü taraflarla paylaşılması için önceden yazılı izin alınması zorunludur. İzinsiz içerik kullanımı tespit edildiği takdirde, yasal yollara başvurulacak ve ilgili kişi ya da kurumlar hakkında hukuki işlemler başlatılacaktır. Bu kapsamda, içeriklerimizi kullanmak isteyen kişi veya kurumların, Dr. Burcu Büge’den yazılı izin talebinde bulunmaları gerekmektedir.
Bağımlı Kişilik Bozukluğu
Bağımlı kişilik bozukluğu; cinsiyet, kültür ve etnik kökenden bağımsız olarak her insan tarafından deneyimlenebilir ve hayat boyu insan ilişkilerinde önemli bir rol oynayabilir (Bornstein, 1992). Bağımlılık, bireyin kendi başına hareket edebileceği durumlarda dahi başkalarından bakım, rehberlik, koruma ve destek arama eğilimi olarak tanımlanmıştır (Bornstein, 2012). Bağımlı özellikler gösteren bireyler, doğru karar verme yetisinden yoksun olduklarına inanmaları sebebiyle yetişkinlik döneminde güçlü birine ihtiyaç duyabilir, yanlış bulsalar bile reddedilme korkusuyla itaat edebilir, öz güven sorunları yaşayabilir ve başarılarını ya da yeteneklerini takdir etme yetisinden yoksun hissedebilirler (Arntz, 2012; Brauer ve Reinecke, 2015). Bu kişiler etraflarındaki insanların desteğini kaybetmek korkusundan dolayı kimi zaman onlara karşı öfkelerini göstermekte başarısız olurlar ve bu durum, bağımlı kişilerin psikolojik ya da fiziksel olarak istismarcı ilişkilerin içinde kalmalarına yol açabilir (Butcher ve ark., 2017). İnsanlar hayatta kalmak ve sosyal ilişkilerini sürdürebilmek için belirli bir düzeyde başkalarına güvenmek zorundadır; ancak bu güvenin aşırıya kaçması, bağımlı kişilik bozukluğu gibi psikolojik sorunların bir belirtisi olarak değerlendirilebilir (Disney, 2013).
Amerikan Psikiyatri Derneği’ne (2013) göre, bağımlı kişilik bozukluğu yaşayan bireyler erken erişkinlikte başlayan bazı davranış örüntüleri gösterebilirler. Bu davranış örüntüleri; başkalarından öğüt ve güvence almadıkça gündelik kararlarını verememek, kendi başına bir işe girişememek ya da bir iş yapmakta güçlük çekmek, yaşamının çoğu önemli alanında kendisinin yerine başkalarının sorumluluk almasını istemek olarak sayılabilir. Sosyal destek almayacakları ya da çevresi tarafından kabul görmeyecekleri korkusuyla, kendi görüşlerini dile getirmekte zorlanabilir, başkalarından bakım ve destek görebilmek için hoş olmayan işleri yapmaya gönüllü olabilir ve bu konuda uçlara gidebilirler (APA, 2013). Bağımlı kişilik bozukluğunun kadınlarda erkeklere kıyasla daha sık görülebileceği çeşitli araştırmalarda ortaya konmuş; bu durumun, kız çocuklarının yetiştirilme biçimi, toplumun kültürel özellikleri, Türkiye’de kadın ve erkek rollerinin belirgin bir şekilde ayrışması ile aile yapısının ataerkil bir karakter taşıması gibi faktörlerle ilişkili olabileceği ileri sürülmüştür. (Grant ve ark., 2004; Öztunç ve ark., 2015).
Manicavasaga ve arkadaşlarına (1997) göre, bağımlı kişilik bozukluğunun ortaya çıkmasında ve sürdürülmesinde farklı etmenler olabilir. Çocukluk döneminde ayrılık kaygısı yaşamış 36 bireyden 6’sının yetişkinlikte bağımlı kişilik bozukluğu özellikleri gösterdiği görülmüştür (Manicavasaga ve ark., 1997). Kişiliğin etkilendiği faktörlerin hem çevresel hem de kalıtımsal olabileceğine dair görüşler ve çalışmalar da belirtilmiştir (Luthans, 2011; Robbins ve Judge, 2011; Torgersen ve ark., 2000). Bağımlı kişilik bozukluğunun nedensel faktörlerine bakıldığında tahminler %30 ve %60 arasında değişkenlik göstermekte ve bu bozukluk kriterlerinin genetik faktörlerle bağlantılı olabileceğini belirtmektedir (Bornstein ve ark, 2015; Gjerde ve ark., 2012). Widiger ve Bornstein’a (2001) göre, duygusal denge ve uyumluluk gibi bağımlı kişilik bozukluğunda sıklıkla görülen kişilik özelliklerinin de genetik bileşeni bulunmaktadır. Genetik olarak bağımlılığa ve kaygıya kısmen daha eğilimli olan bireylerin otoriter ve aşırı korumacı ebeveynlik davranışlarından (çocuklarının bireyselleşme ve bağımsızlaşmasına yardımcı olmayan ve bunun yerine bağımlı davranışları pekiştiren) daha olumsuz etkilendikleri söylenebilir. Bu durum çocuğun kendi iyiliği için başkalarına bağımlı olması gerektiği ve kendi kendilerine yetersiz olacağı inancına yol açabilir (Widiger ve Bornstein, 2001). Bilişsel teorisyenler, bu bireylerin altta yatan uyumsuz şemalarını, kişilerin zayıflık ve yeterlilikle ilgili temel inançlarını içeren ve ‘‘Ben tamamen yetersizim’’ ve ‘‘Ben sadece yetkin birine erişebilirsem işlevsel olabilirim’’ gibi kendi hayatlarını sürdürmek için başkalarına gereksinim duyma olarak açıklarlar (Beck ve ark, 2004). Yapılan bir araştırma, bu inançların bağımlı kişilik bozukluğunu karakterize ettiği fikrini doğrulamıştır (Arntz ve ark., 2011)
Bağımlı kişilik bozukluğunun iyileştirilmesine yönelik nitelikli araştırmalar kısıtlı olsa da diğer kişilik bozukluklarına göre bağımlı kişilik bozukluğu iyileştirme çalışmalarının daha kısa sürebileceği ve daha sorunsuz geçebileceği belirtilmiştir (Sperry, 2003). Kişilik bozukluklarını iyileştirme sırasında pratik ve etkili bir yöntem olarak bilinen bilişsel davranışçı yaklaşım, bağımlı kişilik özelliklerinin iyileştirilmesinde makul ölçüde ilerleme sağlayabilir (Bornstein, 2004; Brauer ve Reinecke, 2015; Matusiewicz ve ark., 2010).
Sonuç olarak bahsi geçen çalışmaları özetlemek gerekirse bağımlılık olgusu, kültürler arası geçerliliğe sahip evrensel bir deneyim olarak değerlendirilmekte ve bireylerarası ilişkilerde hem çocukluk hem de yetişkinlik dönemlerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bağımlı kişilik özellikleri, bireyin öz yeterlilik inancının zayıf olması, otorite figürlerine yönelik yoğun bir ihtiyaç duyma ve sosyal onay kaygısıyla şekillenen itaatkâr davranış örüntüleriyle ilişkilidir. Bağımlı kişilik bozukluğu, genellikle erken erişkinlik döneminde başlayan ve bireyin bağımsız karar alma, kişisel sorumluluk üstlenme gibi temel yaşam becerilerinde belirgin işlevsellik kaybına neden olan davranış kalıplarını içermektedir. Bu bozukluğun kadınlarda daha sık gözlemlenmesi, cinsiyet rolleri, ataerkil aile yapısı ve kültürel normlar gibi toplumsal faktörlerle açıklanmıştır. Bununla birlikte, çocukluk döneminde yaşanan ayrılık kaygısı gibi erken dönem yaşantıların, bireyin gelişimsel süreçlerinde uzun vadeli etkiler bırakabileceği ve kişilik yapılanmasını şekillendirebileceği öne sürülmektedir. Bu bağlamda, çevresel ve genetik faktörlerin etkileşim içinde olduğu çok etmenli bir model önerilmektedir. Bağımlı kişilik bozukluğuna sahip bireylerin danışmanlık süreçlerinde, özellikle bilişsel davranışçı yaklaşım ve şema yaklaşımı gibi yapılandırılmış ve kanıta dayalı müdahalelerle önemli ilerlemeler kaydedilebilmektedir. Profesyonel müdahale sürecinin diğer kişilik bozukluklarına kıyasla daha kısa sürede olumlu sonuçlar verebildiği yönündeki bulgular, bu bozukluğun psikolojik müdahalelere duyarlılığını vurgulamaktadır.
Bağımlı Kişilik Bozukluğu ile İlgili Kitap Önerileri
The Dependent Personality, Robert F. Bornstein
Bu kitapta; çocuklarda, ergenlerde ve yetişkinlerde bağımlı kişilik özelliklerinin nedenleri ve dinamikleri üzerine yapılan gelişimsel, sosyal ve klinik araştırmalar bir araya getirilerek kapsamlı bir inceleme sunulmuştur. Bağımlılıkla ilgili teorik çerçevelerin gözden geçirilmesiyle başlanmış, ardından yaygın olarak kullanılan değerlendirme tekniklerinin güçlü ve zayıf yönleri karşılaştırılmıştır. Bozukluğun nedenlerine ilişkin bölümlerinde, yaşam döngüsünün farklı aşamalarında bağımlılığın gelişimi ve psikoanalitik teori ile sosyal öğrenme modelinin etkisi ele alınmıştır. Sosyal ve kişilerarası sonuçlar, bağımlılığın birey ve çevresi üzerindeki etkileriyle birlikte değerlendirilmiştir. Psikopatolojik bağımlılık üzerine yapılan çok sayıda araştırma incelenmiş, bağımlı kişilik bozukluğu ile fiziksel sorunlar arasındaki ilişki açıklanmıştır. Psikiyatrik ve tıbbi boyutlar tartışılmış, bağımlı bireylerin olumlu özelliklerini de içeren yeni bir teorik model sunulmuştur. Klinik ve akademik okuyucular için hazırlanan bu eserde; süpervizyon ilişkileri, psikiyatrik müdahaleler ve danışmanlık süreçleriyle bağlantılı psikolojik süreçlere de değinilmiştir. Psikologlar, psikiyatristler, danışmanlar ve diğer ruh sağlığı uzmanları için bağımlı kişilik üzerine deneysel bulgular sağlayan bir kaynak olarak önerilebilir. Kitabın dili İngilizcedir.
Dependent Personality Disorder: Cognitive Behavioral Therapy Self Help Guide, James Frank
Eser, okuyucuların yaygın bağımlı kişilik örüntülerini yönetmelerine yardımcı olmak amacıyla bilişsel davranışçı yaklaşımı nasıl kullanabileceklerini açıklamaktadır. Eser, zorluklarla mücadele etmek ve kişilerin yaşam kalitelerini iyileştirmek için onları sistematik bir yaklaşımdan geçirmektedir. Kişilik bozukluğunun tanımı ve ne olduğuyla ilgili bilgiler sunulmakta, rahatsız edici düşünceleri yönetmeye yardımcı teknikler, okuyucunun zorlu durumlarla yüzleşmesine yönelik bilgiler ve çevre ile ailenin bu konuda nasıl yardım sağlayabileceğine dair tavsiyeler içermektedir. Ayrıca, kitabın sunduğu yaklaşımlar, bağımlı kişilik bozukluğuyla başa çıkabilmek için bireylerin davranışsal ve bilişsel düzeyde geliştirebilecekleri stratejiler üzerine derinlemesine bir rehberlik sunmaktadır. Bu eser, yalnızca bireylerin kendi başlarına uygulayabilecekleri yöntemleri değil, aynı zamanda profesyonel destekle entegrasyon sağlanabilecek yöntemleri de kapsamaktadır. Eser, İngilizce dilinde yayımlanmıştır.
Dependent Personality Disorder: Your Definitive Guide to Liberation from Dependency, Lilian Nicole
Eser, bağımlı kişilik bozukluğunun tanımını, semptomlarını ve bu bozukluğun bireyler üzerindeki etkilerini ele almaktadır. Kitap, bağımsızlık kazanmaları ve sağlıklı ilişkiler kurmaları için bireylere bilişsel davranışçı terapi (BDT) temelli stratejiler sunmaktadır. Bağımlı kişilik bozukluğuna sahip bireylerin kendilerine güven geliştirmeleri ve daha sağlıklı sınırlar oluşturabilmeleri için adım adım bir yol haritası önerilmektedir. Ayrıca, eserde tedavi sürecinde uygulanan teknikler ve bireylerin bu teknikleri nasıl kullanabileceği üzerine bilgi verilmektedir. Bu eser, yalnızca profesyonellerin yönlendirebileceği bir kaynak değil, aynı zamanda bireylerin kendi kendilerine de uygulayabilecekleri yöntemler sunmaktadır. Kitabın Türkçe çevirisi mevcut değildir ve eser İngilizce dilinde yayımlanmıştır.
Bağımlı Kişilik Bozukluğu ile İlgili Film, Dizi ve Belgesel Önerileri
Misery, 1990
Filmde, bağımlı kişilik bozukluğuna benzer özellikler taşıyan Annie Wilkes karakteriyle bu temaya dair izler sunulmaktadır. Film, ünlü yazar Paul Sheldon’ın kar fırtınasında kaza yapması ve eski bir hemşire olan Annie Wilkes tarafından kurtarılmasıyla başlamaktadır. Paul, Annie’nin evinde bakıma alınmıştır. Başlangıçta şefkatli ve yardımsever bir tutum sergileyen Annie’nin, kısa sürede Paul’a karşı saplantılı bir bağlılık geliştirdiği görülmektedir. Özellikle Paul’un yazdığı roman serisini sonlandırıp başkahramanı öldürdüğünü öğrenmesiyle Annie’nin davranışları tehlikeli bir hal almıştır. Annie’nin, Paul’u kendisinden uzaklaştırmamak için onu evinde hapsettiği ve üzerindeki kontrolünü artırdığı anlaşılmaktadır. Paul’un kitap karakterini yeniden diriltmesini talep etmiş ve bu isteğini kabul ettirmek için manipülatif ve baskıcı yöntemlere başvurduğu görülmüştür. Annie’nin aşırı bağlanma ve terk edilme korkusunun yanı sıra bakım ve onay ihtiyacı da davranışlarında etkili olmuştur. Bu durum, bağımlılığın nasıl zarar verici bir boyuta ulaşabileceğini göstermiştir. Film, bağımlı kişiliğin karanlık yönlerini gerilim dolu bir hikâye üzerinden ele alarak izleyicilere düşündürücü bir perspektif sunmaktadır. Annie Wilkes’in, Paul’a olan saplantısı ve onun varlığına duyduğu ihtiyaç, bağımlı kişilik bozukluğuna dair bir örnek olabilir.
Sleeping with the Enemy, 1991
Filmde, baş karakter, duygusal ve fiziksel şiddet içeren bir ilişkiden kaçmaya çalışan bir kadını canlandırmaktadır. Kocası, manipülatif ve kontrolcü davranışlar sergileyerek, kadının bağımsızlık alanını kısıtlar ve kendisine bağımlı hale getirir. Kadın, kocasının baskısından kaçmak için yeni bir kimlik oluşturur, ancak geçmişteki bağımlı ilişkileri ondan kurtulmasına engel olur. Bağımlı kişilik bozukluğunun bir yansıması olarak, baş karakterin özgüven eksikliği ve sürekli olarak başkalarına bağımlı olma eğilimleri, film boyunca dramatik bir şekilde işlenir. Film, bireyin bağımsızlık kazanma çabalarını ve bu süreçte karşılaştığı zorlukları gözler önüne serer.
The Hours, 2002
Üç kadının hayatını kesiştirerek, bağımlı kişilik ve duygusal bağlılık temasını işler. Virginia Woolf, kimlik ve bağımsızlık mücadelesi veren bir kadındır ve duygusal bağımlılığını, yazarlık kariyerinde de hisseder. Laura Brown'un, evlilikteki bağımlılığı ve rol baskısı, ona kendi içsel huzurunu bulma konusunda zorluklar yaşatır. Clarissa Vaughan ise geçmişteki ilişkilerinde bağımlı bir dinamik yaşar ve bu ilişkiler, onun hayatını şekillendirir. Film, kadınların kendi kimliklerini bulma çabalarını ve başkalarına olan duygusal bağımlılıklarını derinlemesine araştırır. Bağımlı kişilik bozukluğunun etkileri, filmde kadınların bireysel özgürlüklerini ve kimliklerini kazanmada yaşadıkları sıkıntılarla ortaya konur.
Precious, 2009
Filmde, bir genç kadının, annesi tarafından duygusal ve fiziksel olarak manipüle edilen hayatını anlatır. Annesi, Precious'a bağımlı ve kontrolcü bir tutum sergiler, bu da Precious'un kendini keşfetme ve bağımsızlık kazanma yolundaki çabalarını engeller. Precious'un psikolojik olarak bağımlı olduğu bu ilişki, onu daha fazla travma yaşamaya iter. Film, bağımlı kişilik bozukluğunun aile içindeki zorlayıcı ilişkiler ve duygusal manipülasyon yoluyla nasıl gelişebileceğini gösterir. Precious'un, kendi kimliğini oluşturma ve bağımsızlık kazanma süreci, bağımlı kişilik bozukluğunun tedavi edilebilirliğine dair bir umut ışığı sunar. Annesinin baskısından kurtulmaya çalışırken, Precious'un içsel bağımsızlık ve özgürlük mücadelesi vurgulanır.
The Piano, (1993)
Film, baş karakter Ada'nın, kocasına karşı duygusal olarak bağımlı olma temasını işler. Ada, kocasıyla mutsuz bir evlilik sürdürmekte ve kocasının baskıcı, manipülatif davranışları kendisine duygusal olarak bağımlı hale gelmesine neden olmaktadır. Ada'nın, müziğe olan tutkusu ve piyanoyu kullanma biçimi, bağımlı ilişkilerden bir çıkış yolu arayışını simgeler. Filmde, Ada'nın duygusal olarak bağımsızlaşma çabası, ona sunulan baskıcı ve sahiplenici ilişkilere karşı verdiği tepkilerle derinlemesine incelenir. Bağımlı kişilik bozukluğu, Ada'nın kararlarını başkalarının onayına ve kontrolüne dayandırma biçiminde ortaya çıkar. Ada'nın bağımsızlık mücadelesi, film boyunca kendini bulma ve özgürleşme çabası olarak öne çıkar.
Crazy Ex-Girlfriend, 2015-2019
Dizide, Rebecca Bunch’ın, eski sevgilisi Josh Chan’e duyduğu yoğun bağlanma ihtiyacı ve onun onayını kazanma çabası ön planda tutulmaktadır. Rebecca, kendi kararlarını bağımsız bir şekilde alamadığı ve mutluluğunu Josh ile ilişkilendirdiği için kariyerini, yaşam tarzını ve bulunduğu şehri değiştirme gibi radikal adımlar atmıştır. Rebecca’nın güçlü birine olan bağımlılığı, reddedilme korkusu ve kendine olan güven eksikliği sık sık vurgulanmaktadır. Ayrıca, Rebecca’nın başkalarının desteğini ve onayını kazanmak için kendine zarar verebilecek ölçüde fedakârlık yapması, bağımlı kişilik bozukluğuyla ilişkili olabilecek dinamikleri yansıtabilir.
Insecure, 2016-2021
Dizi, Los Angeles'ta yaşayan Issa Dee ve en yakın arkadaşı Molly Carter’ın hayatlarını ve ilişkilerini anlatmaktadır. Issa, toplumda sıkça karşılaşılan kimlik ve aidiyet sorunlarıyla mücadele ederken hem kişisel hem de profesyonel yaşamında karşılaştığı zorluklarla başa çıkmaya çalışmaktadır. Molly ise başarılı bir avukat olmasına rağmen romantik ilişkilerinde sürekli olarak birilerini memnun etme ve kabul görme ihtiyacı hissetmektedir. Bu ihtiyacı, bağımlı kişilik bozukluğu özelliklerine benzer bir şekilde, aşırı bağlılık ve başkalarından rehberlik alma eğilimine dönüşmektedir. Dizide, Molly’nin doğru kararlar alırken sürekli bir başkasının fikrine başvurması ve ilişkilerinde terk edilme korkusuyla kendi isteklerini geri plana atması dikkat çekmektedir. Özellikle romantik ilişkilerinde, karşısındaki kişilerin onayını kazanmak için aşırı çaba göstermesi ve bu durumun kendine zarar verdiğini fark edememesi bağımlı kişilik bozukluğunun örüntülerini çağrıştırabilir.
Bates Motel, 2013-2017
Alfred Hitchcock’un klasikleşmiş filmi Psycho’nun ön hikâyesini modern bir kurgu içerisinde ele alarak, Norman Bates adlı karakterin çocukluktan yetişkinliğe geçiş sürecini ve bu süreçte gelişen psikopatolojik yapılanmaları detaylı biçimde yansıtmaktadır. Dizinin merkezinde yer alan Norman Bates karakteri, bağımlı kişilik bozukluğu açısından incelendiğinde, tanı kriterleriyle örtüşen birçok belirti sergilemektedir. Karakterin, annesinin yönlendirmeleri ve duygusal manipülasyonları karşısında kendi benliğini bastırması, bireysel karar alma süreçlerinde ciddi güçlük yaşaması ve terk edilme korkusunun zamanla psikopatolojik bir boyut kazanması, bağımlı kişilik bozukluğunun temel yapısal dinamiklerini gözler önüne sermektedir. Dizi, bağımlı kişilik bozukluğunun gelişimsel temellerini, aile dinamiklerini ve bireyin psikolojik çözülme süreçlerini dramatik bir anlatı ile izleyiciye sunmakta, Norman Bates karakteri üzerinden bu kişilik bozukluğunun klinik yansımalarına dair zengin bir gözlem alanı yaratmaktadır.
Psikolojik Sorunları Tanıyalım 17: Bağımlı Kişilik, 2022
Bu videoda, Türkçapar (2022) tarafından bağımlı kişiliğin ne olduğu, hangi özellikleri gösterebileceği, ne zaman bağımlı kişilik bozukluk olarak adlandırılabileceği, buna neden olabilecek faktörler, görülme sıklığı, bilişsel davranışçı kurama göre nasıl ele alındığı, danışmanlık süreci gibi konular ele alınmıştır. Video soru cevap şeklinde ilerlemektedir ve herkese hitap eden anlaşılır bir dil kullanılmıştır.
Kaynakça
American Psychiatric Association. (2013). Dependent Personality Disorder. Diagnostic and statistical manual of mental disorders içinde (5. Baskı, s. 675- 678). American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
Arntz, A. (2012). Schema therapy for cluster c personality disorders. M., Van Vreeswijk, J., Broersen ve M., Nadort (Ed.), The wiley-blackwell handbook of schema therapy: Theory, research,and practice içinde (1. Baskı, s. 397-414). Wiley Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781119962830.fmatter
Bornstein, R. F. (1992). The dependent personality: Developmental, social, and clinical perspectives. Psychological Bulletin, 112(1), 3-23. https://doi.org/10.1037/0033-2909.112.1.3
Bornstein, R. F. (2004). Integrating cognitive and existential treatment strategies in psychotherapy with dependent patients. Journal of Contemporary Psychotherapy, 34(4), 293-309. http://dx.doi.org/10.1007/s10879-004-2525-7
Bornstein, R. F. (2012). Illuminating a neglected clinical issue: Societal costs of interpersonal dependency and dependent personality disorder. Journal of Clinical Psychology, 68(7), 766-781. https://doi.org/10.1002/jclp.21870
Bornstein, R. F., Denckla, C. A. ve Chung, W.-J. (2015). Dependent and histrionic personality disorders. P. H. Blaney, R. F. Krueger ve T. Millon (Ed.), Oxford textbook of psychopathology içinde (s. 659–80). Oxford University Press.
Brauer, L. ve Reinecke, M. A. (2015). Dependent personality disorder. A. T. Beck, D. D. Davis ve A. Freeman (Ed.), Cognitive therapy of personality disorders içinde (3. Baskı. s. 155-173). The Guilford Publications.
Butcher, J. N., Hooley, J. M., Nock, M. K. ve Mineka, S. (2017). Abnormal psychology (17. Baskı). Pearson.
Disney, K. L. (2013). Dependent personality disorder: A critical review. Clinical Psychology Review, 33(8), 1184-1196. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2013.10.001
Gjerde, L. C., Czajkowski, N., Røysamb, E., Orstavik, R. E., Knudsen, G. P., Ostby, K., Torgersen, S., Myers, J., Kendler, K. S. ve Reichborn-Kjennerud, T. (2012). The heritability of avoidant and dependent personality disorder assessed by personal interview and questionnaire. Acta psychiatrica Scandinavica, 126(6), 448–457. https://doi.org/10.1111/j.1600-0447.2012.01862.x
Grant, B. F., Hasin, D. S., Stinson, F. S., Dawson, D. A., Chou, S. P., Ruan, W. J. ve Pickering, R. P. (2004). Prevalence, correlates, and disability of personality disorders in the United States: Results from the national epidemiologic survey on alcohol and related conditions. Journal of Clinical Psychiatry, 65(7), 948-958. https://doi.org/10.4088/jcp.v65n0711
Luthans, F. (2011). Organizational behavior: An evidence-based approach. McGraw-Hill.
Manicavasaga, V., Silove, D. ve Curtis, J. (1997). Separation anxiety in adulthood: A phenomenological investigation. Comprehensive Psychiatry, 38(5), 274-282. https://doi.org/10.1016/S0010-440X(97)90060-2
Matusiewicz, A. K. Hopwood, C. J., Banducci, A. N. ve Lejuez, C. W. (2010). The effectiveness of cognitive behavioral therapy for personality disorders. Psychiatric Clinics of North America, 33(3), 657-685. https://doi.org/10.1016/j.psc.2010.04.007
Öztunç, H., Bilge, Y. ve Bilge, Y. (2015). Kişilik bozuklukları ile gelir ve cinsiyet değişkenlerinin ilişkisinin incelenmesi. YDÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 63-82.
Robbins, S. P. ve Judge, T. A. (2011). Organizational behavior. Prentice Hall.
Sperry, L. (2003). Handbook of diagnosis and treatment of DSM-IV-TR personality disorders. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203427088
Torgersen, S., Lygren, S., Oien, P. A., Skre, I., Onstad, S., Edvardsen, J., Tambs, K. ve Kringlen, E. (2000). A twin study of personality disorders. Comprehensive Psychiatry, 41(6), 416-425. https://doi.org/10.1053/comp.2000.16560
Türkçapar, H. (2022, Ağustos). Psikolojik sorunları tanıyalım 17: Bağımlı kişilik [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=o4N5FfW2wI4
Widiger, T. A. ve Bornstein, R. F. (2001). Histrionic, dependent, and narcissistic personality disorders. H. E. Adams ve P. B. Sutker (Ed.), Comprehensive handbook of psychopathology içinde (s. 509–34). Kluwer Academic.