İzinsiz İçerik Kullanımı Hakkında Uyarı: Web sitemizde yer alan tüm yazılar ve içerikler, Dr. Burcu Büge’ye ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında koruma altındadır. Yazılarımızın tamamı telif hakkıyla korunmakta olup, herhangi bir şekilde çoğaltılması, dağıtılması, yayınlanması, kopyalanması veya üçüncü taraflarla paylaşılması için önceden yazılı izin alınması zorunludur. İzinsiz içerik kullanımı tespit edildiği takdirde, yasal yollara başvurulacak ve ilgili kişi ya da kurumlar hakkında hukuki işlemler başlatılacaktır. Bu kapsamda, içeriklerimizi kullanmak isteyen kişi veya kurumların, Dr. Burcu Büge’den yazılı izin talebinde bulunmaları gerekmektedir.
Borderline (Sınırda) Kişilik Bozukluğu
Borderline (sınırda) kişilik bozukluğu (BKB), genç erişkinlik döneminde başlayabilen, aşırı dürtüsellik, duygulanımda, kişiler arası ilişkilerde ve sosyal hayatta dengesizlik, benlik algısında yetersizlik ve terk edilmeye karşı aşırı hassasiyet gibi özelliklerle kendini gösteren bir durumdur (Algaç Kutlu, 2018). Toplumda görülme sıklığına ilişkin verilerin %1,2 ile %6 arasında değiştiği belirtilmiştir (Grant ve ark., 2008). Bu bozukluk, bireylerin sosyal ve kişisel yaşamlarında ciddi zorluklara yol açabilir (Sakarya ve Çevik, 2007).
DSM-5’e (APA, 2013) göre bu bozukluğun görülmesi için erken ergenliğin başından itibaren birçok bağlamda kendini gösterebilen 9 örüntüden 5’inin ya da daha fazlasının bulunması gerekmektedir. Bu örüntüler, terk edilmekten kaçınmak için ekstra bir çaba göstermek, gözünde aşırı büyütme ve yerin dibine sokma uçları arasında giden, tutarsız, dengesiz ve gergin kişiler arası ilişkiler, kimlik karmaşası yaşamak, kendine kötülüğü dokunacak en az iki dürtüsellik (para harcama, cinsellik, madde kötüye kullanımı, güvensiz bir şekilde araç kullanma vb.), yineleyici intihar davranışları, girişimleri ya da göz korkutmalar, duygulanımda tutarsızlıklar, süreğen bir boşluk duygusu, uygunsuz yoğun öfke, öfke denetimini yapmakta güçlük çekme ve zorlanmayla ilişkili gelip geçici kuşkucu düşünceler ya da ağır çözülme olabilir (APA, 2013). Bu kriterlere ek destekleyici diğer özellikler olarak da BKB’li kişilerde, bir gayeye ulaşmak üzere oldukları anda kendilerini baltalama, kişiler arası ilişkilerden ziyade geçiş objeleriyle (örn., bir hayvan ya da cansız nesne) daha güvende hissetme, kendi kendine yapılan istismar veya intihar girişimi nedeniyle fiziksel engeller, tekrarlayan iş kayıpları, kesintili eğitim hayatı ve ayrılık ya da boşanmalar, çocukluk geçmişinde fiziksel ve cinsel istismar, ihmal, düşmanca çatılma ve erken ebeveyn kaybının sıklıkla görüldüğü belirtilmektedir (APA, 2013). Öfke, anksiyete, depresyon gibi terk edilme ve bağımlılığı gösteren duygusal ve kişilerarası özellikler en yaygın ve istikrarlı; intihar çabaları, kendine zarar verme gibi dürtüsel ve iyileşme sürecindeki gerilemeyi gösteren örüntüler ise en az görülen özellikler olarak belirtilmiştir (Zanarini, 2005). Kimi bireyler stresli dönemlerde psikoz benzeri belirtiler (örn., halüsinasyonlar, beden algısı bozulmaları, referans fikirleri veya hipnogojik durum) ortaya çıkartabilirler (Lieb ve ark., 2004; Skodol ve ark., 2002) Bu belirtilerin erken fark edilmesiyle beraber, bireylerin iyileştirme süreci doğru bir şekilde sağlanabilir (Sakarya ve Çevik, 2007).
BKB’li bireyler, majör depresyon, anksiyete ve madde bağımlılığı açısından, bu bozukluğa sahip olmayanlara göre daha yüksek risk altında görülmüştür (Alnaes ve Torgersen, 1988). Philipsen ve arkadaşlarının (2008) yaptığı çalışmada, şiddetli BKB’ye sahip bireylerin öykülerinde büyük oranda çocukluk döneminde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) görüldüğü belirtilmiştir. DEHB’li çocukların, duygusal yoksunluk ve istismar gibi olumsuz deneyimlere maruz kalmalarının, BKB gelişimini tetikleyebileceği düşünülmektedir (Philipsen ve ark., 2008). Ayrıca, BKB’li bireylerin çocukluklarında travma ve ihmal gibi pek çok olumsuz deneyim yaşadıkları görülmüştür (Zanarini ve ark., 2002). Genetik faktörler de bu bozukluğun gelişimine katkı sağlamaktadır. Biyolojik akrabalarda görülen BKB’ye sahip kişilerde bunun sıklığının 4 kat arttığı gözlemlenmiştir (Gunderson ve ark., 2011). Özellikle genetik olarak belirli kişilik özelliklerine yatkınlık, örneğin, duygusal dengesizlik ve dürtüsellik gibi özellikler BKB’de önemli rol oynar (Hooley ve ark., 2012; Paris, 2007). Genetik olarak alınan bu özellikler, birlikte sıklıkla görülen diğer psikolojik durumların ortaya çıkmasında da rol oynamaktadır. Bununla birlikte bu durumu tetikleyen belirli bir gen henüz bilinmemektedir (Siever ve ark., 2002). Ayrıca genetik olarak elde edilen potansiyellerin kişinin bulunduğu çevreye göre ortaya çıkıp çıkmayacağı değişkenlik göstermektedir bu nedenle, kişinin erken dönem deneyimleri BKB’nin ortaya çıkmasındaki faktörlerden biridir (Butcher ve ark., 2017).
Danışmanlık süreci, BKB’nin birincil iyileştirme yöntemi olarak kabul edilmiştir (APA, 2001). BKB’yi iyileştirmek için kullanılan yöntemler arasında aktarım odaklı yaklaşım (Kernberg ve ark., 1989), BKB’nin temel özelliğinin duygusal düzensizlik olduğunu ileri süren diyalektik davranışçı yaklaşım (Linehan, 2018) ve Bateman ve Fonagy'nin (2004) bu bozukluk için geliştirdiği, kişinin kendisinin ve başkalarının duygu ve düşüncelerini anlama konusundaki merakını ve becerisini arttırmayı amaçlayan zihinselleştirme temelli yaklaşım bulunmaktadır. Zanarini’ye (2009) göre aralarında üzerinde en çok çalışılan ve ABD’de en yaygın olanı diyalektik davranışçı yaklaşım olsa da bu yaklaşımların hepsi BKB’yi, özellikle de kendine zarar verme ve intihar girişimlerini azaltmada etkilidir. Bunlardan herhangi birinin diğerine üstün olduğuna dair kanıtlar oldukça sınırlı olup BKB’li kişilerin birçok yaklaşıma duyarlı olduğu ve fayda görebileceği belirtilmektedir (Zanarini, 2009).
Sonuç olarak BKB, bireylerin duygusal, kişilerarası ve davranışsal alanlarda ciddi dengesizliklere yol açabilen karmaşık bir durumdur. Dürtüsellik, yoğun terk edilme korkusu ve kimlik karmaşası gibi örüntüleriyle sosyal, mesleki ve kişisel işlevsellik üzerinde yıkıcı etkiler bırakabilir. Çocukluk dönemindeki travma, ihmal ve genetik faktörler, BKB’nin gelişiminde rol oynayabilir. Aynı zamanda, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) gibi nörogelişimsel sorunlarla birlikte görülmesi, BKB'nin gelişim sürecinin çok boyutlu olduğunu göstermektedir. Ancak günümüzde, BKB için geliştirilen zihinselleştirme temelli, diyalektik davranışçı ve aktarım odaklı gibi yaklaşımlar, bireylerin duygusal düzenleme becerilerini artırmalarına, kendilerini ve başkalarını daha iyi anlamalarına olanak tanır. Bu yaklaşımlar, sadece belirtilerin azalmasını sağlamakla kalmaz, aynı zamanda bireylerin yaşam kalitesini yükseltir ve uzun vadede sürdürülebilir iyileşmeler hedefler. BKB’nin daha iyi anlaşılması ve erken müdahalelerin sağlanması, bireylerin uzun vadede daha sağlıklı bir hayat sürmelerine katkıda bulunabilir.
Borderline (Sınırda) Kişilik Bozukluğu ile İlgili Kitap Önerileri
Borderline ile Yaşamak, Seda Bir
Anı türünde yazılmış olan bu kitap, bu bozukluğu deneyimlemiş birinin gözünden bakmak için okunabilecek bir kitaptır. Bozukluğun örüntüleri arasında duygusal düzensizlik, dürtüsel saldırganlık, tekrarlanan kendine zarar verme ve kronik intihar eğilimleri yer almaktadır. Kitapta, BKB ile inatlaşarak yaşamaya çalıştığından bahseden yazar, nasıl bir ölüm yaşam çizgisinden geçtiğini okuyucuya aktarmaktadır. Bu kitap, bu bozukluğa sahip bireyleri anlamak açısından önemli bir başlangıç kitabı niteliğinde olabilir.
Siyah-Beyaz Sınırda (Borderline) Kişilik Bozukluğu: Nedir? Nasıl Baş Edilir?, Ertuğrul Köroğlu
Bu kitap, BKB nedir ve nasıl baş edilir sorularına cevap vermek amacıyla yazılmıştır. BKB, yüksek intihar oranları, ciddi fonksiyonel bozukluk, diğer ruhsal bozukluklarla birlikte yüksek görülebilme oranları, yoğun müdahale kullanımı ve topluma yüksek maliyetlerle ilişkili yaygın bir zihinsel bozukluktur. Kitapta bu bozukluğun doğru anlaşılması üzerinde durulmaktadır. Aynı zamanda bozukluğun nedenleri, gidişatı ve sonlanımıyla ilgili bilgiler de verilmekte olup bu bireylerin özelliklerinden bahsedilmektedir. Bu kitap, BKB’li bireylerin yakınlarına bireyle kurmaları gereken bağ ve iletişimin nasıl olması gerektiği ve bozuklukla baş etme yolları hakkında da önerilerde bulunması açısından faydalı olabilir.
6 Adımda Borderline (Kişilik Organizasyonunun Tedavisi), Vamık Volkan
Psikanalitik yaklaşımı benimseyen yazar bu kitabında, BKB’nin iyileştirme yöntemlerine değinmektedir. Anlatımında iyileştirme süreci esnasında kendi tepkilerini, karşıt aktarımlarını, duygu ve düşüncelerini açık ve samimi bir şekilde paylaşmaktadır. Yazara göre verdiği duygusal tepkiler sürece önemli yararlar sağlanmasına hizmet etmektedir. Yazar, psikoza eğilimli BKB’li 9 bireyin iyileşme seyrini anlatırken, ağır biçimde geriye dönmüş kişilerle ilgili engin deneyimlerine dayalı klinik çalışmalarını paylaşmaktadır. Kitabın sonunda da kendine ait sağaltım yöntemini açıklamaktadır. Bu bağlamda kitap, klinisyenler için çok zorlu bireylerle çalışırken gerek duyacakları bir rehber kaynak olabilir.
Borderline Kişiliğin Psikoterapisi, John F. Clarkin, Otto F. Kernberg ve Frank E. Yeomans
Kitap, psikodinamik yaklaşım için bir el kitabı niteliği taşımaktadır. İyileşme sürecinde yapılacaklar önceden belirlenmiş değildir. BKB ile çalışılan süreçlerde ise pek çok beklenmedik ve umulmadık durum açığa çıkabilmektedir. Bunlar öyle durumlardır ki hiçbir el kitabı böyle durumlarda uzmanın ne yapması gerektiğini net olarak ifade edemez. Bu kitap da diğerlerinden farklı olarak, bu bireylere yönelik müdahale tekniklerine dair ilkeleri tanımlamaktadır. Danışmanın davranışlarının seans öncesi sırayla belirlendiği el kitaplarının aksine bu kitaptaki müdahale teknikleri danışmana yol gösterme niteliği taşımaktadır. Bu kitap, BKB şikâyeti olan bireylerle çalışan uzmanlar için doğru adımları atmak açısından önemli ve teknik bir kaynak olabilir.
Borderline Kişilik Bozukluğu, Haydeh Faraji ve Ahmet Ertan Tezcan
Kitap, BKB’nin temel özelliklerini, klinik belirtilerini, psikodinamik temellerini ve iyileştirme yaklaşımlarını ele almaktadır. Yazarlar, BKB’nin kimlik karmaşası, duygusal dalgalanmalar, yoğun ilişki problemleri ve dürtü kontrol zorlukları gibi belirgin yönlerini açıklarken, aynı zamanda bireylerin içsel çatışmalarına ve bu durumun çevreleri üzerindeki etkilerine de ışık tutmaktadır. Kitap, psikiyatristler, psikologlar, danışmanlar ve ilgili alanlardaki diğer profesyoneller için önerilebilir ve bu bozukluğu daha iyi anlamak için teorik bilgiyi yaşanmış örnekleriyle birleştiren bir yaklaşıma sahiptir.
Borderline (Sınırda) Kişilik Bozukluğu ile İlgili Film ve Dizi Önerileri
Girl, Interrupted, 1999
Bu film, bir gencin 18 ay boyunca akıl hastanesinde kalışını anlatmaktadır. Ana karakter Susanna’nın aşırı miktarda ilaç alıp hastaneye kaldırılmasından sonra kendi rızasıyla psikiyatri hastanesinde yatmaya karar vermesi işlenmektedir. Susanna, iyileşme sürecinin büyük bir bölümünü inkâr ediyor gibi görünse de sonunda BKB’yi kabul etmektedir. Filmde, 18 yaşındaki Susanna aşırı aspirin kullanımından sonra kendi isteğiyle Claymoore akıl hastanesine girmiş ve bir yıldan fazla burada kalmıştır. Bu bireylerin intihara ve kendilerine zarar verme eğilimlerinin olabileceği bu filmde görülmektedir. Susanna’nın hastanede edindiği arkadaşlıklar ve onlarla olan iç burkucu, hüzünlü ve heyecan verici hikayesi anlatılmaktadır.
Poison Ivy, 1992
Film, BKB’yi anlamak için psikolojik inceleme zemini sunmaktadır. Başkarakter Ivy, yoğun ilişki arayışı, manipülatif davranışlar, kimlik karmaşası ve dürtüsel hareketlerle BKB örüntülerini sergilemektedir. Ivy'nin aşırı yakınlık kurma çabaları, sevgi ve onay ihtiyacına karşın ani öfke ve tehlikeli davranışlarla sonuçlanmaktadır. Filmdeki olay örgüsü, onun terk edilme korkusu ve bu korkunun tetiklediği yıkıcı eylemleri vurgulamaktadır. Ivy'nin ilişkilere yönelik idealizasyon ve değersizleştirme döngüsü ile empati yoksunluğu, BKB’nin temel dinamiklerini gözler önüne sermektedir. Film, Ivy'nin davranışları aracılığıyla, bozukluğun bireyin kendisi ve çevresi üzerindeki karmaşık ve yıkıcı etkilerini dramatik bir şekilde işlemiştir.
Betty Blue, 1986
Filmde hikayesi işlenen, kaygısız bir hayat süren, hayalperest ve hevesli bir yazar olan Zorg, deniz kıyısında yaşamakta ve geçimini sağlamak için sahil evlerini restore etmektedir. Sakin ve kendine yeten bir hayat sürerken Betty isimli güzel bir kadın Zorg’un hayatına girerek delilik, yoğun tutkular ve ateşli aşkla dolu yeni bir ilişkiye başlamasına sebep olmuştur, ancak aralarındaki sevgi yavaş yavaş yıkıcı bir arzuya dönüşürken Zorg, güzel kadının bu korkunç dönüşümü karşısında çaresiz kalmıştır. Betty’nin duygusal dalgalanmaları BKB’ye benzeyebilir. Hayatla olan bağı neşe dolu olduğu anlarda dahi her an kopabilecek çelimsiz bir ipten ibaret olan bir kadının çaresizliğine, yalnızlığına ve en çok da mutsuzluğuna işaret eden filmde Betty’nin kendine zarar verdiği sahneler de bulunmaktadır.
Six Feet Under, 2001-2005
Dizideki Brenda Chenowith karakteri, BKB’yi anlamak için zengin bir analiz sunmaktadır. Brenda, yoğun duygusal dalgalanmalar, karmaşık ve çalkantılı ilişkiler, kimlik karmaşası ve aşırı dürtüsellik gibi özellikler sergilemektedir. Karakter, özellikle ilişkilerinde idealizasyon ve değersizleştirme döngülerini sıkça yaşamakta, sevgi ve bağımlılık ile öfke ve mesafe koyma arasında gidip gelmektedir. Terk edilme korkusu ve bağımlılık, ilişkilerindeki manipülatif ve kendine zarar verici davranışlarla belirginleşmektedir. Aynı zamanda ailesindeki travmatik geçmiş ve ebeveynlerinin duygusal istismarı, karakterin psikolojik karmaşıklığını ve BKB örüntülerini anlamada önemli bir bağlam sunmaktadır.
Crazy Ex-Girlfriend, 2015-2019
Rachel Bloom ve Aline Brosh McKenna tarafından üretilmiş ve müzikal öğeler taşıyan bir dram-komedidir. Başkarakter Rebecca Bunch’ın New York’ta başarılı bir avukatken, aniden, tesadüfen karşılaştığı eski sevgilisinin peşinden başka bir eyalete taşınması ile başlar. Başlarda bu davranışı “çılgınca” gibi görünse de zamanla bu kararların ardında yatan duygusal zorluklar ortaya çıkar. Rebecca, sık sık duygu değişimleri yaşar, insanlara ya çok bağlanır ya da tamamen uzaklaşır, terk edilme korkusu yaşar ve bazen kendine zarar verici davranışlar sergiler. İlerleyen sezonlarda öfke patlamaları, kimlik karmaşası, ani ilişki değişimleri, yoğun terk edilme korkusu, dürtüsellik gibi zorluklarla mücadele eden Rebecca’nın BKB olduğunu keşif sürecini, iyileşme sürecine başlamasını ve duygusal olarak kendini tanıma çabasını detaylı ve saygılı bir şekilde işler. Dizi bu bozukluğa sahip bireyleri damgalamayan ve ciddi konuları işlerken zaman zaman şarkılarla ve mizahla hafifleten, yaratıcı bir anlatım tarzı kullanmaktadır.
Love, 2016-2018
Love, Mickey ve Gus adında iki farklı karakterin karmaşık, inişli çıkışlı ilişkisini anlatan bir romantik komedidir. Dizi özellikle Mickey karakteri üzerinden duygusal olarak dengesiz, bağlanma sorunları olan ve kendiyle savaşan bir kadının hikâyesini gözler önüne serer. Mickey, zaman zaman çok yakın olmak isteyen ama ardından ani bir şekilde uzaklaşan, yoğun öfke ve suçluluk hislerine sahip, bağımlılıklarla mücadele eden ve kendine zarar verici davranışlar sergileyen bir karakterdir. Her ne kadar dizide açıkça belirtilmese de Mickey'nin davranışları, birçok izleyicide BKB’yi çağrıştırmış ve Mickey bu bozukluğa sahip kişilerin kendilerini özdeşleştirdikleri bir karakter olmuştur. Özellikle ilişkilerde karşısındaki kişiyi bir anda yüceltip sonra değersizleştirmesi, BKB’ye özgü duygusal dalgalanmaların açık bir örneğidir. Dizi boyunca Mickey'nin kendini tanıma çabası, bir uzmanla görüşmeye başlaması ve daha sağlıklı ilişki kurma isteği dikkat çeker. Love, sıradan aşk dizilerinden farklı olarak, aşkı sadece güzel anlarla değil, duygusal karmaşalar ve kişisel mücadelelerle birlikte sunar. Mickey karakteri sayesinde, BKB olan birinin iç dünyasına daha yakından bakma fırsatı verir.
Fleabag, 2016-2019
Baş karakter Fleabag’in kişisel ve duygusal karmaşasını derinlemesine işleyen bir yapımdır. Fleabag’in ilişkileri oldukça çalkantılı yaşanmaktadır. Başta annesi ve kız kardeşiyle olan ilişkisi olmak üzere, çoğu ilişkisi sevgi ve nefret arasında gidip gelmektedir. Özellikle sevgilisiyle yaşadığı ilişki de benzer şekilde, idealize etme ve sonrasında değersizleştirme arasında geçişler göstermektedir. Fleabag, sıklıkla dürtüsel davranışlar sergilemektedir. Seks ve aşırı içki tüketimi gibi kendine zarar verici alışkanlıklar, boşluk ve tatminsizlik duygularını geçici olarak rahatlatma çabalarını yansıtmaktadır. Fleabag, çok güçlü bir terk edilme korkusu taşımaktadır. Bu, özellikle ilişkilerinde ve aile dinamiklerinde görülen bir temadır. Kendisini sevilmeye layık hissetmeyen ve bu yüzden sürekli onay arayan Fleabag, ilişkilerdeki sorunları genellikle aşırı tepkilerle yanıtlamaktadır. Dizi, Fleabag’in içsel dünyasına derinlemesine bir bakış sunarken, aynı zamanda BKB’nin karmaşık ve yıkıcı etkilerini izleyiciye güçlü bir şekilde yansıtmaktadır.
Kaynakça
Algaç Kutlu, M. (2018). Borderline kişilik bozukluğu: Bir gözden geçirme. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 3(5), 1-10.
Alnaes, R. ve Torgersen, S. (1988). The relationship between DSM‐III symptom disorders (Axis I) and personality disorders (Axis II) in an outpatient population. Acta Psychiatrica Scandinavica, 78(4), 485-492. https://doi.org/10.1111/j.1600-0447.1988.tb06371.x
American Psychiatric Association. (2001). Practice guideline for the treatment of patients with borderline personality disorder. American Psychiatric Publishing.
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Kişilik Bozuklukları. Ruhsal bozuklukların tanısal ve istatistiksel el kitabı, DSM-5 tanı ölçütleri başvuru el kitabı içinde (5. Bs., s. 332) Hekimler Yayın Birliği
Bateman, A. W. ve Fonagy, P. (2004). Mentalization-based treatment of BPD. Journal of Personality Disorders, 18(1), 36-51. https://doi.org/10.1521/pedi.18.1.36.32772
Butcher, J. N., Hooley, J. M., Nock, M. K. ve Mineka, S. (2017). Abnormal psychology. (17 Bs.) Pearson.
Grant, B. F., Chou, S. P., Goldstein, R. B., Huang, B., Stinson F. S., Saha, T. D., Smith, S. M., Dawson, D. A., Pulay, A. J., Pickering, R. P. ve Ruan, W. J. (2008). Prevalance, correlates, disability, and comorbidity of DSM-IV borderline personality disorder. Results from the wave 2 national epidemiologic survey on alcohol and related conditions. Journal of Clinical Psychiatry, 69(4), 533-545. https://doi.org/10.4088/jcp.v69n0404
Gunderson, J. G., Zanarini, M. C., Choi-Kain, L. W., Mitchell, K. S., Jang, K. L. ve Hudson, J. I. (2011). Family study of borderline personality disorder and its sectors of psychopathology. Archives of General Psychiatry, 68(7), 753–762. https://doi.org/10.1001/archgenpsychiatry.2011.65
Hooley, J., Cole, S. ve Gironde, S. (2012). Borderline personality disorder. T. Widiger (Ed.), The Oxford handbook of personality disorders içinde (s. 409–36). Oxford University Press.
Kernberg, O. F., Selzer, M. A., Koenigsberg, H. W., Carr, A. C. ve Appelbaum, A. H. (1989). Psychodynamic psychotherapy of borderline patients. Basic Books.
Lieb, K., Zanarini, M., Schmahl, C., Linehan, M. ve Bohus, M. (2004). Borderline personality disorder. Lancet, 364, 453–61. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(04)16770-6
Linehan, M. M. (2018). Cognitive-behavioral treatment of borderline personality disorder. Guilford Publications.
Paris, J. (2007). The nature of borderline personality disorder: Multiple dimensions, multiple symptoms, but one category. Journal of Personality Disorder., 21(5), 457–473. https://doi.org/10.1521/pedi.2007.21.5.457
Philipsen, A., Limberger, M. F., Lieb, K., Feige, B., Kleindienst, N., Ebner-Priemer, U., Barth, J., Schmahl, C. ve Bohus, M. (2008). Attention-deficit hyperactivity disorder as a potentially aggravating factor in borderline personality disorder. The British Journal of Psychiatry, 192(2), 118-123. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.107.035782
Sakarya, D. ve Çevik, A. (2007). Sınırda (Borderline) kişilik bozukluğu. Turkiye Klinikleri Journal of Internal Medical Sciences, 3(12), 40-46.
Siever, L. J., Torgersen, S., Gunderson, J. G., Livesley, W. J. ve Kendler, K. S. (2002). The borderline diagnosis III: Identifying endophenotypes for genetic studies. Biological Psychiatry, 51(12), 964-968. https://doi.org/10.1016/S0006-3223(02)01326-4
Skodol, A., Gunderson, J., Pfohl, B., Widiger, T., Livesely, W. J. ve Siever, L. (2002). The borderline diagnosis I: Psychopathology, comorbidity, and personality structure. Biological Psychiatry, 51, 936–950. https://doi.org/10.1016/s0006-3223(02)01324-0
Zanarini, M. C. (2005). The subsyndromal phenomenology of borderline personality disorder. M. C. Zanarini (Ed.), Borderline personality disorder (1. Baskı, s. 41-62) içinde. CRC Press. https://doi.org/10.1201/b14134
Zanarini, M. C. (2009). Psychotherapy of borderline personality disorder. Acta Psychiatrica Scandinavica, 120(5), 373-377. https://doi.org/10.1111/j.1600-0447.2009.01448.x
Zanarini, M. C., Yong, L., Frankenburg, F. R., Hennen, J., Reich, D. B., Marino, M. F. ve Vujanovic, A. A. (2002). Severity of reported childhood sexual abuse and its relationship to severity of borderline psychopathology and psychosocial impairment among borderline inpatients. The Journal of Nervous and Mental Disease, 190(6), 381-387. https://doi.org/10.1097/00005053-200206000-00006