İzinsiz İçerik Kullanımı Hakkında Uyarı: Web sitemizde yer alan tüm yazılar ve içerikler, Dr. Burcu Büge’ye ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında koruma altındadır. Yazılarımızın tamamı telif hakkıyla korunmakta olup, herhangi bir şekilde çoğaltılması, dağıtılması, yayınlanması, kopyalanması veya üçüncü taraflarla paylaşılması için önceden yazılı izin alınması zorunludur. İzinsiz içerik kullanımı tespit edildiği takdirde, yasal yollara başvurulacak ve ilgili kişi ya da kurumlar hakkında hukuki işlemler başlatılacaktır. Bu kapsamda, içeriklerimizi kullanmak isteyen kişi veya kurumların, Dr. Burcu Büge’den yazılı izin talebinde bulunmaları gerekmektedir.
Beden Algısı Bozukluğu
Rück ve arkadaşlarına (2024) göre, beden algısı bozukluğu, kişinin, başkaları tarafından fark edilmeyen veya çok hafif olan fiziksel kusurlara aşırı derecede takıntılı olmasıdır. Bu kişiler, görünüşlerindeki hayali kusurları düzeltmek için tekrarlayan davranışlar (ör. ayna karşısında uzun süre vakit geçirme, ciltle oynama, sürekli onay arama) sergilerler (Rück ve ark., 2024). Ayrıca, beden algısı kişinin kendi bedeninin parçalarına ve onların işlevlerine karşı olumlu ve olumsuz duygularının kendisi tarafından değerlendirilmesi olarak tanımlanmaktadır (Aslan, 2004). Beden algısı, zihnimizde şekillendirdiğimiz bedenimizin kendimizce nasıl olduğudur ve benlik saygısı ile yakından ilişkilidir (Sarwer ve ark., 1998). Beden organlarının zihinde canlandırılan görüntü ve hislerinin tümü olan beden algısı, “ben” fikrini oluşturur ve kişiliğin şekillenmesinde temel bir önemi vardır (Ziyalar, 1983). Beden algısı çeşitli disiplinlerde “kendi bedenimizin zihnimizde biçimlenen ve o bedenin kendimize görünen biçimini söyleyen resmi” veya “bedenin şekil, ölçü ve biçim gibi karakteristik özelliklerini ve bunlarla ilgili olan duyguları içeren, zihinde var olan bir resim” olarak da tanımlanmıştır (Alagül, 2004).
Beden algısı bozukluğu, Amerikan Psikiyatri Birliğinin sınıflandırma sistemi olan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabının 3. Baskısı olan DSM-3 ile çağdaş sınıflandırma sistemlerine girmiştir (APA, 1980). DSM-5’e (APA, 2014) göre, beden algısı bozukluğu olan kişiler, dış görünümünde, başkaları tarafından gözlenebilir olmayan ya da başkaları tarafından önemsenmeyecek, bir ya da birden çok kusur ya da özür algılama düşünceleri ile uğraşıp durmakta, bu bozukluğun gidişi sırasında dış görünümüyle ilgili kaygılarından ötürü yinelemeli davranışlarda (aynaya bakıp durma, aşırı boyanma, derisini yolma, güvence arayışı) ya da zihinsel eylemlerde (dış görünümünü başkalarıyla karşılaştırma) bulunabilmektedirler. Bu düşünsel uğraşlar klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye sebep olmaktadır. Dış görünümle ilgili bu düşünsel uğraşlar, bir yeme bozukluğunun gerekli niteliklerini karşılayan belirtileri olan bir kişide, vücut yağı ya da ağırlığı ile ilgili kaygılarla daha iyi açıklanmamaktadır (APA, 2014). Phillips (2004), endişelerin çoğunlukla yüz veya kafa ile ilgili olabildiğini (örneğin, akne veya cilt rengi, kellik veya kafa boyutu), ancak vücudun herhangi bir bölgesini veya tüm vücudu da kapsayabileceğini belirtmektedir. Bu bozuklukta kişilerin kusurlu buldukları ve aşırı şekilde uğraştıkları beden bölgeleri sayısı ortalama 5-7 olarak bildirilmiştir (Phillips ve ark., 2005).
Bu bozuklukta kişilerin büyük bir kısmı ilk olarak psikiyatristlerden çok dermatologlara, cerrahlara ve daha da sıklıkla plastik cerrahlara başvurduklarından bozukluğun psikiyatrik toplumdaki yaygınlığını kesin olarak belirlemek oldukça güçtür (Sungur, 1999). Bununla birlikte, toplum temelli epidemiyolojik çalışmalarda bozukluğun görülme sıklığı %0.7-2.4 olarak bildirilmiştir (Rief ve ark., 2006). Plastik cerrahi ve dermatoloji kliniklerine başvuranlar arasındaki yaygınlığı ise %7-14.4 olarak saptanmıştır (Zimmerman ve Mattia, 1998). Başlangıç yaşı 6 yaşına kadar inmekle birlikte, birçok çalışmada başlangıç yaşı 15-20 yaşları arasında, ortalama 16-18 yaş olarak bildirilmektedir (Veale ve ark., 1996). Daha çok kadınları etkilediği düşünülse de araştırma sonuçları kadın ve erkeği eşit oranda etkilediğini göstermektedir (Çelik ve ark., 2011).
Bu bozuklukta, kişilerde ideal benlik ile gerçek benlik arasındaki farkın yüksek olduğu belirtilmektedir (Veale ve ark., 2003). Ayrıca, bu bozuklukta, kişi kendisini değerlendirirken “Eğer çekici değilsem hayat yaşamaya değer değildir”, “Eğer kusurluysam hayatım boyunca yalnız olacağım” gibi düşüncelere sahip olabilir (Veale ve ark., 1996). Bu bozuklukta kişi kendisini çirkin veya şekilsiz, hatta iğrenç veya canavar gibi olarak tanımlayabilir (Phillips, 2004). Ayrıca beceriksiz ve yetersiz, değersiz, çirkin, itici veya anormal, sevilmeyen ve kabul edilmeyen biri olma, başkaları tarafından reddedilme ve kalan hayatı boyunca yalnız olacağı gibi ana inançlara sahip olabilir (Osman ve ark., 2004). Bunlar sıklıkla reddedilme korkusu, düşük öz saygı, utanç, mahcubiyet, değersizlik ve sevilmez olma duygularıyla ilişkilendirilir (Phillips, 2004). Bu duygu ve düşüncelerin sonucunda kişiler yakın ilişkilerden kaçınabilir, eğitim kurumlarına/işe gitmeyi bırakabilir, sosyal aktivitelere katılmayabilir ve hatta tamamen evden çıkamayabilirler (Singh ve Veale, 2019).
Bilişsel davranışçı yaklaşımda danışanın kusurluluğa yüklediği anlamı bulmasına, bu anlamı sorgulamasına ve kusura dair değerlendirmelere karşıt görüş üretmesine yardımcı olunur (Veale, 2004). Ayrıca bu düşüncelerin ve değerlendirmelerin kişiye sağladığı faydanın sorgulanması ile değişim amaçlanır (Veale ve Lambrou, 2002). Danışanın kişiliğini tanımlarken görüntüsünün öneminin azaltılması (Lazarus, 1977) ve ters rol yapma tekniği ile danışanın alternatif inançlarının güçlendirilmesi sağlanır (Cromarty ve Marks, 1995). Danışmanlık yöntemi olarak bilişsel davranışçı yaklaşım, beden algısı bozukluğunda iyileşmek için ilk basamak olarak kabul edilmektedir (National Collaborating Centre for Mental Health, 2006). Wilhelm ve arkadaşları (2014) tarafından gerçekleştirilen ve beden algısı bozukluğu için geliştirilen modüler bilişsel davranışçı yaklaşımın incelendiği bir çalışmada danışmanlık alan katılımcıların %81’i danışmanlık müdahalesine yanıt vermiştir. Beden algısı bozukluğu belirtilerinde, depresyonda, içgörüde ve işlevsellikte anlamlı iyileşmeler sağlamış, bu kazanımlar takip sürecinde korunmuştur (Wilhelm ve ark., 2014).
Özetle, beden algısı, bireyin kendi bedenini zihinsel olarak nasıl algıladığı ve değerlendirdiğiyle ilgilidir ve benlik saygısıyla yakından ilişkilidir. Beden algısı bozukluğu ise kişinin görünümünde algıladığı kusurlarla aşırı meşgul olmasıyla belirlenir. Bu bozuklukta, kişiler yoğun utanç ve değersizlik duygularıyla birlikte sevilmeme ve yalnız kalma gibi korkulara sahip olabilirler. Bu durum sosyal geri çekilmeye ve işlevsellik kaybına yol açabilir. Bilişsel davranışçı yaklaşımlar, danışanın kusurluluğa yüklediği anlamı sorgulamasına, alternatif inançlar geliştirmesine ve görüntüsünün kişiliği üzerindeki önemini azaltmasına odaklanır ve beden algısı bozukluğunun tedavisinde ilk basamak olarak kabul edilmektedir.
Beden Algısı Bozukluğu Hakkında Kitap Önerileri
Dorian Gray’in Portresi, Oscar Wilde
Güzelliğinin ve gençliğinin sonsuza dek sürmesini isteyen Dorian, bu arzusuyla gizemli bir portreye sahip olur. Zaman ilerledikçe yaşlanma ve bedensel bozulma kendisi yerine bu tablo üzerinde gerçekleşir. Böylece, dışarıdan hep genç ve kusursuz görünürken, gerçek benliği ve iç dünyası giderek çürür ve bozulur. Eserde, güzellik takıntısı, benlik değerinin dış görünüşe indirgenmesi ve gerçeklikle yüzleşememe temaları ön plandadır. Karakterin yaşadığı bu çarpık ilişki gençlik ile görünüşe takıntının trajik sonuçlarını gözler önüne sermektedir. Karakter, iki durum arasındaki özelliklerin benzerliği nedeniyle beden algısı bozukluğunun bir varyantı olarak gösterilen bir sendroma adını vermiştir (Ambalal ve ark., 2023). Bu sendrom kişinin dış görünüşüyle aşırı meşgul olması, dış görünümdeki hayali veya minimal kusurlara, utanç ve sosyal içe kapanma şeklinde tepki vermesi ve yaşlanmamak için gençliğini koruma konusunda güçlü bir istek duymayla öne çıkmaktadır.
Gösteriş, Carol Dyhouse
Kitap, dikkatini kadınlığın, kadın bedeninin kamusal alanda sergilenmesi ve kadın kimliğinin uğradığı değişikliklere çekmektedir. Objektifini 20. yüzyıla, tüketim çağı kültürüne odaklayarak kadın kimliğinin tarihsel gelişiminin incelenmesine katkıda bulunmaktadır. 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında Amerika ve İngiltere’de artan kapitalizm çoğunlukla kadın bedeni etrafında yoğunlaşmaktadır. Yeni düzene geçiş süreci kadınları adım adım içine çekmektedir ve kadın bedenine sıklıkla vurgu yapılmaktadır. Kadın bedeni özelinde yapılan vurgunun, dönemin kadınları üzerindeki ciddi etkilerine yer verilmektedir. Makyaj ve giyimin öne çıkması, zayıflamaya yönelik artan medikal kullanımı, gösterişli kadının kim olduğu ve bu kadınların gösterişi zaman içerisinde hangi amaçlarla kullandıkları kitapta yer verilen diğer konular arasındadır. Kitapta Hollywood, kozmetik ve giyim sektörünün kadınlar üzerindeki yalan tutumunun yanı sıra dönem kadınlarının seçimleri ve tutumlarına nasıl yön verdiğinden bahsedilmektedir. Beden algısının nasıl şekillendiğini, moda, medya ve toplumsal baskılarla ilişkilendirerek açıklamaktadır. Sonuç olarak beden algısı bozukluğu bakımından bu kitap, kadınların kendi bedenlerini nasıl algıladığı ve değerlendirdiği konusundaki içsel çatışmaları daha iyi anlamamıza yardımcı olan bir sosyokültürel analiz sunmaktadır.
Beden Dismorfik Bozukluğu Çalışma Kitabı, James Claiborn ve Cherry Pedrick
Kitap, kişinin bedeniyle ilgili olumsuz düşüncelerini, yoğun kaygılarını ve kusurlu görünme korkusunu anlamasına ve değiştirmesine yardımcı olmak için hazırlanmış pratik bir rehberdir. Adım adım egzersizler, farkındalık teknikleri ve bilişsel davranışçı yaklaşım temelli stratejilerle okuyucuya, beden algısını daha sağlıklı bir şekilde yeniden inşa etme imkânı sunar. Hem kendi kendine çalışmak isteyenler hem de danışmanlık sürecinde olanlar için etkili bir destek kaynağıdır.
Anneler, Kızları ve Beden Algısı, Hillary L. McBride
Bu eser, kuşaklar arası aktarılan beden algısı sorunlarını anlamak ve dönüştürmek isteyenler için güçlü bir rehberdir. Kitap, annelerin kendi bedenleriyle ilişkilerinin, kızlarının beden algısını nasıl etkilediğini, eleştirel bakış, diyet kültürü ve mükemmeliyetçi güzellik ideallerinin aile içinde nasıl yerleştiğini gözler önüne serer. Beden algısı bozukluğu açısından hem farkındalık kazandıran hem de iyileştirici öneriler sunan bu kitap, kadınların kendileri ve bedenleriyle daha barışçıl, özgür bir ilişki kurmalarına yardımcı olmayı hedeflemektedir.
Gençler İçin Beden Algısı Çalışma Kitabı, Julia V.Taylor
Kitap, gençlerin internette, telefonda ve televizyonda sıklıkla mükemmel beden görüntüleriyle karşılaşması sonucu beden algıları üzerinde yaşadıkları baskılara değinmektedir. Gençlerin kendilerini bu idealize edilmiş görüntülerle kıyaslamaları, özgüven kaybına, sosyal çekilmeye ve içsel çatışmalara yol açmaktadır. Bu sağlıksız döngüyü kırmayı hedefleyen, kıyaslama, eleştirel iç ses, medya etkisi, mükemmeliyetçilik ve sosyal baskılar gibi beden algısını olumsuz etkileyen temel faktörleri ele alan, pratik egzersizler ve farkındalık artırıcı teknikler sunan bir rehberdir. Kitap, gençlerin gerçekçi ve şefkatli bir beden algısı geliştirmesine yardımcı olarak, kalıcı özgüven inşasını desteklemeyi hedeflemektedir. Gençlere empatik bir yaklaşım sunan bu çalışma kitabı, kendilerini kabul etmeleri, sağlıklı sosyal ilişkiler kurmaları ve iç seslerini yönetmeleri için elverişli bir kaynaktır.
Broken Mirror: Understanding and Treating Body Image Disorder, Katharine A. Phillips
Bu kitapta yazar, okuyuculara genellikle kişiyi güçten düşüren bu rahatsızlıkla ilgili uzmanlığını ve deneyimini sunmak için yıllarca süren klinik uygulamalardan, bilimsel araştırmalardan ve 700'den fazla kişinin profesyonel değerlendirmelerinden yararlanmaktadır. Kitapta, beden algısı bozukluğunun birçok farklı davranışını ve belirtilerini göstermek için 200'den fazla kişinin hikayeleri ve röportajları sunulmaktadır. Ayrıca okuyucular için bir öz değerlendirme anketi de bulunmaktadır. Toplam dört bölümden oluşan kitap, beden algısı bozukluğunun müdahalesi hakkında güncellenmiş bilgiler, kaçınılması gereken müdahaleler ve aile üyeleri ile arkadaşlar için çevrelerinde bu bozukluğu olan kişilerle nasıl başa çıkılacağı konusunda daha ayrıntılı tavsiyeler sunmaktadır. Bu kitap, bu rahatsızlığı olan bireyler, aileleri ve doktorları için kelimenin tam anlamıyla hayat kurtarıcı bir el kitabı olarak nitelendirilmektedir. Kitabın Türkçe çevirisi bulunmamaktadır.
Understanding Body Image Disorder: An Essential Guide, Katharine A. Phillips
Yazar, beden algısı bozukluğuna dair klinik gözlemlerini bu kısa ve güncel el kitabıyla bu bozukluğu olan kişilere, arkadaşlarına ve ailelerine ulaştırmaktadır. Önceki kitabında olduğu gibi bu kitap içeriğini de sunduğu röportajlar, anketler, envanterler ve klinik vaka örnekleri ile zenginleştirmektedir. Aynı zamanda okuyuculara bu bozukluğun temelleri ve işe yarayan ve yaramayan iyileşme seçeneği hakkında rehberlik etmektedir. Diğer kitabına kıyasla bu kitap içerisinde beden algısı bozukluğuna yönelik etki edebilecek, kanıta dayalı müdahale tekniklerine daha geniş bir yer ayırmaktadır. Bu kılavuz, kişilerin hem yararlı tavsiyeleri hem de çok ihtiyaç duydukları güvenceyi, gerçekçi ve vazgeçilmez bir kaynakta bulmalarını sağlamaktadır. Alandan olmayan ve beden algısı bozukluğu ile ilgili bilgi edinmek isteyenler için de temel bir kaynak niteliğinde olduğunu söylemek mümkündür. Kitabın Türkçe çevirisi bulunmamaktadır.
Beden Algısı Bozukluğu Hakkında Film, Dizi ve Belgesel Önerileri
Primo Amore (İlk Aşk), 2004
Film, hayatına girecek kadının beden ölçüleri üzerinde otoriter bir bakış açısına sahip genç bir adamı konu almaktadır. Vittorio, genç bir kuyumcu olarak yaşamını sürdüren ve partnerleriyle beden ölçüleri konusunda yaşadığı sorunlar nedeniyle danışmanlık alan genç bir adamdır. Sonia ise kardeşiyle birlikte yaşayan bir kadındır ve yaşamında ona eşlik edecek olan Vittorio ile tanışır. İlgisini çeken bu genç adamın istekleri ve otoriter duruşuna karşılık vermeyen Sonia, başlarda gördüğü ilgiden memnundur ve içinde bulunduğu travmadan habersiz bir şekilde hızla kilo vermeye başlar. Ancak zamanla yaşamının evrildiği yönü keşfetmeye başlar. Fiziksel yakınlaşma ile başlayan ilişki, sonu gelmez bir labirentin içindeki sarmaşık gibi Sonia’yı sarmaktadır. Sonia’nın yaşamına manipüle edici derecede müdahale eden Vittorio’nun baskıcı tavırları, psikolojik şiddetin yansımaları olarak karşımıza çıkmaktadır. Filmde bu durumu en iyi özetleyen sahneler Vittorio’nun partnerinden evdeki yiyecekleri saklaması, aynı eve çıkma konusundaki ısrarcı tavırları, kilo vermesinin gerekliliği üzerine konuşmalar yapması gibi çeşitli şekilde izleyiciye aktarılmaktadır. Özetle film, bir kadının partnerinin baskısı ve kontrolü ile zamanla bedenini partnerinin beklentileri üzerinden değerlendirmeye başlamasını ve kendi beden algısının yavaşça bozulmasını anlatmaktadır. Kişinin partnerinin nasıl bu bozukluğa yol açabileceğini göstermesi bakımından önemlidir.
Black Swan (Siyah Kuğu), 2010
Film, Nina’nın bir bale gösterisinde baş dansçı olmak için bale akademisinde verdiği gayreti konu edinmektedir. Karakterin baş dansçı olmak için verdiği mücadele gösterilirken buna bağlı olarak ortaya çıkan ve film boyunca artarak devam eden psikolojik sıkıntıları, cinselliği ve yıkıcılığı keşfetmesini de anlatmaktadır. Nina’nın annesi Erica eski balerindir ve ona hamile kalması sonucunda mesleği bırakmak zorunda kalmıştır. Bunun için hem kendine hem de Nina’ya karşı içten içe öfke duymaktadır. Kendi gerçekleştiremediği ideallerini kızı üzerinde tamamlamak isteyen Erica, kızının hayatında büyük bir yıkıma yol açmaktadır. Mükemmel olma algısının dayatıldığı ya da sadece mükemmelliği arayan hırslı balerin Nina kendi bedeni üzerinde de oldukça takıntılıdır. Aşırı kontrollü beslenme, beden imajını koruma davranışları, kusma ve yemek yemeyi bırakma gibi yeme bozuklukları belirtileri göstermektedir. Her zaman mükemmelin dayatıldığı ve beyaz bir kuğu olması beklenilen Nina’nın tüm gözlerin kendisinde olduğu bir gecede beklenilenin dışında bir performans sergileyerek siyah kuğuya dönüşmektedir. Film, mükemmel olma baskısının ve dışarıdan gelen beklentilerin bireyin beden algısı ve psikolojik sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerini gözler önüne serer.
To The Bone (Kemiklerine Kadar), 2017
Film, Ellen adında 20 yaşında üniversiteyi bırakan ve çizimlerini internette yayınlayan bir artistin hayatına odaklanmaktadır. Ellen yeme problemleri yaşamaktadır ve aynı zamanda anoreksiya nervoza bulguları göstermektedir. Sosyalleşmeye ilgi duymayan ve hayata dair bir tutkusu veya bağlılığı kalmamış bir haldedir. Filmde beden algısı bozukluğuna dair birçok özellik yer almaktadır. Ayrıca anoreksiya nervoza da beden algısı bozukluğu ile sıklıkla birlikte görülen bozukluklar arasında yer almaktadır. Ellen, sağlığını tehlikeye sokacak derecede düşük bir kiloya sahip olmasına rağmen kendisini devamlı olarak kilolu bir halde görmektedir ve buna yönelik kalori alımını azaltması veya kontrollü ilerlemesi, aldığı kalorileri kompanse etmek için kusma, kendini aç bırakma veya gereğinden fazla spor yapma gibi davranışlar göstermektedir. Bedenine o derece takıntılıdır ki, sıklıkla bedenine dair ölçümlerde bulunmaktadır. Bu durum, benlik algısında da yıkıma yol açmaktadır. Film, anoreksiya ile beden algısı bozukluğunun karmaşık ilişkisini işlemesi açısından önerilmektedir.
Nip/Tuck, 2003-2010
Bu dizi, estetik cerrahların hem profesyonel hem de kişisel yaşamlarını merkezine alırken, hastalarının fiziksel görünüm takıntılarını dramatik bir şekilde işler. Dizi, burun, göğüs veya yüz hatlarıyla ilgili gerçekçi olmayan algılar geliştiren karakterlerin, bu algıları düzeltme amacıyla tekrar tekrar estetik girişimlerde bulunmalarını gösterir ve bu yönüyle beden algısı bozukluğunun semptomlarını yansıtır. Hastaların takıntılı düşünceleri, kompulsif davranışları ve mükemmeliyetçi beklentileri, sosyal ilişkilerinde bozulmalara, özgüven kaybına ve yoğun kaygılara yol açar. Ayrıca, dizide estetik cerrahların hastalarla etkileşimleri, beden algısı bozukluğunun yalnızca bireyin kendi algısını değil, çevresiyle olan ilişkilerini ve yaşam kalitesini nasıl etkilediğini gözler önüne serer. Bu dizi, beden algısı bozukluğunun klinik özelliklerini doğrudan tanısal bir dil kullanmadan dramatize ederek, izleyiciye hem psikolojik hem de sosyal açıdan bozukluğun birey üzerindeki etkilerini anlamada güçlü bir perspektif sunar.
Skins, 2007-2013
Bu dizi, ergenlik dönemindeki gençlerin psikolojik, sosyal ve duygusal sorunlarını işlerken, beden algısı ve görünüm takıntıları üzerinden beden algısı bozukluğu ile ilişkili temaları da yansıtır. Dizide bazı karakterler, sosyal çevrelerinde kendilerini sürekli başkalarıyla karşılaştırır, idealize edilmiş güzellik standartlarına ulaşma kaygısı taşır ve bu durum özgüven düşüklüğü, sosyal kaygı ve obsesif düşüncelere yol açar. Beden algısıyla ilgili bu yoğun kaygılar, karakterlerin arkadaş ilişkilerini, okul yaşamını ve duygusal deneyimlerini doğrudan etkiler. Bu dizi, beden algısı bozukluğu semptomlarını doğrudan teşhis ile ele almasa da görünüm takıntılarının gençlerin günlük yaşamındaki etkilerini, sosyal izolasyon ve psikolojik sıkıntılar üzerinden gerçekçi bir şekilde göstererek izleyiciye hem dramatik hem de öğretici bir perspektif sunar.
BoJack Horseman, 2014-2020
Bu dizi, ünlü bir aktör olan BoJack’in depresyon, kaygı ve kişisel tatminsizlikle mücadelesini anlatırken, beden algısı ve kendilik eleştirisi üzerinden beden algısı bozukluğu ile ilişkili temaları da işler. BoJack, hem kendi görünümü hem de toplumun onu algılayışı konusunda sürekli memnuniyetsizlik yaşar ve kendini başkalarıyla karşılaştırarak yoğun içsel eleştirilere maruz kalır. Bu takıntılı düşünceler ve öz eleştiriler, karakterin sosyal ilişkilerini, iş yaşamını ve psikolojik sağlığını doğrudan etkiler. Dizi, beden algısı bozukluğunun klinik tanımlamalarını doğrudan kullanmasa da görünüm ve benlik algısıyla ilgili sürekli memnuniyetsizliğin bireyin yaşam kalitesi ve sosyal işlevselliği üzerindeki etkilerini güçlü bir şekilde dramatize ederek izleyiciye hem psikolojik hem de sosyal perspektif sunar.
Ugly Me, 2018
Belgesel, 29 yaşındaki Liane ve erkek arkadaşı Mitch'in, bu bunaltıcı rahatsızlığı yenmek için danışmanlık görmeye başlamasıyla bir yıl boyunca yaşadıklarını konu almaktadır. Liane her hafta, beden algısı bozukluğu konusunda dünyanın önde gelen uzmanlarından Profesör David Veale ile görüşmektedir. David, Liane'in kökleşmiş alışkanlıklarından bazılarını değiştirmeye çalışmakta ve bu da çoğu zaman rahatsız edici ancak aydınlatıcı gerçeklerle sonuçlanmaktadır. Belgesel ayrıca, bu bozukluk ile mücadele eden çeşitli kişilerin hikayelerini de içermektedir. Kendi kişisel deneyimlerini dokunaklı bir şekilde anlatan bu kişiler, Liane'in yolculuğuna ışık tutmakta ve bu bozukluk hakkında daha fazla bilgi vermektedir.
Body Dysmorphic Disorder (BDD), Causes, Signs and Symptoms, Diagnosis and Treatment, 2019
Belgesel bu durumdan yakınan kişilerin ne tür belirtileri oldukları noktasında izleyiciyi aydınlatmaktadır. Bu belirtiler arasında kişinin kendi bedeniyle ilgili yoğun bir kaygı deneyimlemesi, bedenini veya yüzünü sıklıkla kontrol etmesi, bu kusuru kozmetik ile veya estetik cerrahi ile kapatmaya çalışması, sosyal ortamlarda bulunmaktan kaçınma gibi belirli durumlar yer almaktadır. Beden algısı bozukluğunda müdahale seçenekleri genellikle danışmanlık veya medikal müdahaleyi içermektedir. Özellikle bilişsel davranışçı yaklaşım, danışana kusurları hakkında algılanmış düşünce ve duygularını öğretmeyi ve bunlar ile baş etme noktasında beceriler kazandırmayı hedeflemektedir. Medikal müdahalede ise SSRI olarak bilinen seçici serotonin geri alım inhibitörü, obsesyon ve tekrarlayıcı davranışları kontrol etmede yardımcı olmaktadır. Bazı ağır durumlarda ise hastanede psikiyatrik müdahale önerilmektedir. Beden algısı bozukluğuna dair bilgilendirici bu videonun izlenmesi tavsiye edilmektedir.
Kaynakça
Alagül, Ö. (2004). Farklı spor branşlarındaki sporcuların atılganlık ile beden algısı ilişkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
Ambalal, S. M., Monga, V. ve Kashyap, R. (2023). Exploring the Dorian Gray trait: Unveiling the complexities of perceived aging and self-image. Cureus, 15(10), https://doi.org/10.7759/cureus.47326
American Psychiatric Association. (1980). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-III (3. baskı). American Psychiatric Publishing.
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2014). Beden algısı bozukluğu (vücut dismorfik bozukluğu). Ruhsal bozuklukların tanısal ve istatistiksel el kitabı, DSM-5 tanı ölçütleri başvuru el kitabı içinde (5. baskı, ss. 131). Hekimler Yayın Birliği.
Aslan, D. (2004). Beden algısı ile ilgili sorunların yaratabileceği beslenme sorunları. Standart Tıp Eğitim Dergisi, 13(9), 326-329.
Cromarty, P. ve Marks, I. (1995). Does rational roleplay enhance the outcome of exposure therapy in dysmorphophobia? A case study. British Journal of Psychiatry, 167(3), 399–402. https://doi.org/10.1192/bjp.167.3.399
Çelik, S., Fidan, E., Evren, C., Can, Y., Danışmant, B. S., Çavaş, Ş. ve Erten, E. (2011). Beden dismorfik bozukluğu ve madde bağımlılığı: Bir olgu sunumu. Düşünen Adam Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 24(1), 75-79. https://doi.org/10.5350/DAJPN2011240110
Lazarus, A. (1977). Towards an egoless state of being. A. Ellis ve R. Grieger (Ed.), Handbook of rational emotive therapy içinde (ss. 113–118). Springer.
Medical Centric. (2019, Nisan 13). Body Dysmorphic Disorder (BDD), Causes, Signs and Symptoms, Diagnosis and Treatment [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=LZl36g_qWEs
National Collaborating Centre for Mental Health. (2006). Obsessive-compulsive disorder: Core interventions in the treatment of obsessive-compulsive disorder and body dysmorphic disorder. British Psychological Society.
Osman, S., Cooper, M., Hackmann, M. ve Veale, D. (2004). Spontaneously occurring images and early memories in people with body dysmorphic disorder, Memory, 12(4), 428-436. https://doi.org/10.1080/09658210444000043
Parker, Marina. (Yapımcı, Yönetmen). (2018). Ugly Me [Belgesel]. Mubi. https://mubi.com/tr/tr/films/ugly-me-my-life-with-body-dysmorphia
Phillips, K. A. (2004). Body dysmorphic disorder: recognizing and treating imagined ugliness. World Psychiatry, 3(1), 12-17.
Phillips, K. A., Menard, W., Fay, C. ve Weisberg, R. (2005). Demographic characteristics, phenomenology, comorbidity, and family history in 200 individuals with body dysmorphic disorder. Psychosomatics, 46(4), 317-325. https://doi.org/10.1176/appi.psy.46.4.317
Rief, W., Buhlmann, U., Wilhelm, S., Borkenhagen, A. ve Brähler, E. (2006). The prevalence of body dysmorphic disorder: A population-based survey. Psychological Medicine, 36(6), 877-885. https://doi.org/10.1017/S0033291706007264
Rück, C., Mataix-Cols, D., Feusner, J., Shavitt, R., Veale, D., Krebs, G. ve De La Cruz, F. (2024). Body dysmorphic disorder. Nature Reviews Disease Primers, 10(1). https://doi.org/10.1038/s41572-024-00577-z.
Sarwer, D. B., Wadden, T. A. ve Foster, G. D. (1998). Assessment of body image dissatisfaction in obese women: Specificity, severity, and clinical significance. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 66(4), 651-654. https://doi.org/10.1037//0022-006x.66.4.651
Singh, A. R. ve Veale, D. (2019). Understanding and treating body dysmorphic disorder. Indian Journal of Psychiatry, 61(Suppl 1), 131-135. https://doi.org/10.4103/psychiatry.IndianJPsychiatry_528_18
Sungur, M. (1999). Beden dismorfik bozukluğu. Psikiyatri Dünyası, 3(1), 19-22.
Veale, D., Boocock, A., Gournay, K., Dryden, W., Shah, F., Willson, R. ve Walburn, J. (1996). Body dysmorphic disorder: A survey of fifty cases. British Journal of Psychiatry, 169(2), 196-201. https://doi.org/10.1192/bjp.169.2.196
Veale, D. ve Lambrou, C. (2002). The importance of aesthetics in body dysmorphic disorder. CNS Spectrums, 7(6), 429-431. https://doi.org/10.1017/s1092852900017922
Veale, D., Kinderman, P., Riley, S. ve Lambrou, C. (2003). Self-discrepancy and body dysmorphic disorder. British Journal of Clinical Psychology, 42, 157-169. https://doi.org/10.1348/014466503321903571
Veale, D. (2004). Advances in a cognitive behavioural model of body dysmorphic disorder. Body Image, 1(1), 113-125. https://doi.org/10.1016/S1740-1445(03)00009-3
Wilhelm, S., Phillips, K. A., Didie, E., Buhlmann, U., Greenberg, J. L., Fama, J. M., Keshaviah, A. ve Steketee, G. (2014). Modular cognitive-behavioral therapy for body dysmorphic disorder: a randomized controlled trial. Behavior Therapy, 45(3), 314-327. https://doi.org/10.1016/j.beth.2013.12.007
Zimmerman, M. ve Mattia, J. I. (1998). Body dysmorphic disorder in psychiatric outpatients: Recognition, prevalence, comorbidity, demographic, and clinical correlates. Comprehensive Psychiatry, 39(5), 265-270. https://doi.org/10.1016/s0010-440x(98)90034-7
Ziyalar, A. (1983). Beden imajı kavramı. Yeni Sempozyum, 1(2), 31-37.